Kỷ nguyên màn sương

[CHƯƠNG 1: MÙ QUANG HÓA]

Tiếng quạt của chiếc CPU đời cũ rên rỉ dưới chân bàn, tạo nên một thứ âm thanh khô khốc, đơn điệu hòa lẫn vào cái tĩnh lặng đặc quánh của căn phòng thuê chưa đầy mười lăm mét vuông. Vinh ngồi đó, lưng còng xuống như một dấu hỏi lớn đặt trước màn hình Dell UltraSharp 27 inch. Trên màn hình là một tập tin TIFF nặng gần 2GB, một bức ảnh được chụp từ những năm chín mươi của thế kỷ trước, giờ đây chỉ còn là một mớ hỗn độn của những vết xước, nấm mốc và những điểm ảnh đã “chết”.

Vinh là một thợ phục chế ảnh. Công việc của anh là nhặt nhạnh những mảnh vụn của quá khứ, dùng những thuật toán phức tạp và sự kiên nhẫn đến cực đoan để vá víu lại những gì thời gian đã tàn phá. Anh có một khả năng kỳ lạ: anh có thể nhìn vào một gương mặt bị nhòe mờ bởi hơi ẩm và đoán định được độ cong của cánh mũi, độ sâu của hốc mắt, hay thậm chí là cái nhếch môi chưa kịp trọn vẹn của một người đã khuất từ lâu. Nhưng trớ trêu thay, Vinh càng giỏi sửa chữa những gương mặt vô hồn trên màn hình bao nhiêu, anh càng bất lực trong việc phục dựng lại những mảnh vỡ trong chính cuộc đời mình bấy nhiêu.

Anh đưa tay với lấy chiếc điện thoại. Ứng dụng AirVisual hiện lên một con số màu tím ngắt: 185. Chỉ số PM_2.5 vượt ngưỡng an toàn gấp mười lần. Sài Gòn chiều nay không có nắng, dù bây giờ mới là ba giờ chiều. Một màn sương mù quang hóa bao phủ lên những tòa nhà chọc trời, biến Bitexco hay Landmark 81 thành những bóng ma lờ mờ giữa một biển bụi mịn. Vinh cảm thấy lồng ngực mình hơi thắt lại. Cái cảm giác ngột ngạt này không chỉ đến từ bầu không khí ô nhiễm bên ngoài, mà nó dường như đang rỉ ra từ chính những tầng “Layer” chồng chéo trong bộ nhớ máy tính của anh.

“Phục chế…” – Vinh lẩm bẩm, ngón tay anh nhấn phím Z để phóng to một khóe mắt trên ảnh lên 800%. – “Thực chất là một sự lừa dối vĩ đại. Chúng ta tạo ra một vẻ ngoài hoàn hảo để an ủi những người không dám đối diện với sự tàn úa.”

Anh dừng lại, nhìn vào đôi mắt của người phụ nữ trong ảnh. Đôi mắt ấy có một sự quen thuộc mơ hồ khiến anh đau nhói. Nó nhắc anh nhớ về một đôi mắt khác, ở một thời điểm khác, khi không khí vẫn còn mùi mặn của biển và mùi nồng của phù sa, chứ không phải cái mùi hăng hắc của chì và khí thải như lúc này. Anh đã dành mười năm ở Sài Gòn để học cách quên đi đôi mắt ấy, nhưng cuối cùng anh lại chọn cái nghề buộc mình phải nhìn chằm chằm vào những đôi mắt mỗi ngày.

Vinh đứng dậy, cảm thấy cổ họng khô khốc. Anh cần một thứ gì đó để xua đi cái vị kim loại trong miệng. Một ly nước, hoặc một chút gì đó ngọt lịm để đánh lừa cảm giác. Anh mặc chiếc áo khoác bạc màu, đeo chiếc khẩu trang N95 có van thở – thứ vật bất ly thân của cư dân đô thị năm 2019 này – và bước ra khỏi phòng.

Vừa bước ra khỏi hẻm, cái nóng hầm hập và mùi khói xe từ đường Cách Mạng Tháng Tám xộc thẳng vào khứu giác Vinh, bất chấp lớp lọc của khẩu trang. Sài Gòn năm 2019 là một đại công trường không bao giờ ngủ. Tiếng máy xúc từ công trình metro, tiếng còi xe inh ỏi, và dòng người đông đúc như một bầy kiến khổng lồ đang cố gắng len lỏi qua những kẽ hở của thời gian.

Vinh lững thững đi bộ về phía ngã tư. Anh nhìn thấy những chiếc áo khoác xanh lá của Grab, sắc vàng của Go-Viet và màu xanh cyan đặc trưng của Baemin phủ kín các vỉa hè. Những tài xế công nghệ ngồi trên xe, mắt dán chặt vào màn hình điện thoại, tay quẹt liên tục để nhận đơn hàng. Có một thứ năng lượng vội vã, cuồng nhiệt và cũng đầy lo âu đang cuộn chảy dưới lòng đường ngập ngụa khói bụi.

Ghé vào một cửa hàng trà sữa đang “hot trend” trên đường Võ Văn Tần, Vinh sững lại. Một hàng dài gần hai mươi người đang rồng rắn xếp hàng trước cửa. Biển hiệu đèn neon nhấp nháy dòng chữ: “Sữa tươi trân châu đường đen – Nguyên vị Sài Gòn”. Vinh định quay đi, nhưng cái cảm giác thèm ngọt một cách bản năng đã giữ chân anh lại.

Cửa hàng trà sữa là một thế giới hoàn toàn khác với căn phòng phục chế của anh. Nếu phòng anh là một bảo tàng của những điều xưa cũ, thì nơi đây là thánh đường của sự phù phiếm đương đại. Những cô gái trẻ diện váy áo lộng lẫy, tay cầm chiếc iPhone 11 mới ra mắt, liên tục tạo dáng “check-in” trước gương. Họ cười đùa, bàn tán về những bộ phim chiếu rạp hay những scandal trên Facebook, dường như hoàn toàn thờ ơ với màn sương mù xám xịt đang bủa vây bên ngoài cửa kính.

Vinh xếp hàng sau một người phụ nữ cao gầy. Cô ấy mặc một chiếc đầm ôm sát màu đỏ mận, đội chiếc mũ lưỡi trai sụp xuống và đeo chiếc khẩu trang y tế màu đen che kín gần hết khuôn mặt. Trên tay cô là một chiếc điện thoại đang phát livestream. Vinh vô tình nghe thấy giọng nói của cô, một giọng nói cao, sắc sảo nhưng lại vương chút gì đó mệt mỏi, gượng gạo:

“Vâng, các chị yêu ơi, hôm nay em Liên lại lên sóng dòng kem dưỡng trắng da 7 ngày đây ạ. Chỉ số bụi mịn hôm nay cao lắm, các chị không dưỡng da là hỏng hết đấy nhé. Nhìn da em đây này, mịn màng như da em bé…”

Vinh khẽ cau mày. Anh đứng rất gần, gần đến mức anh có thể thấy lớp phấn nền dày cộm trên cổ cô ấy đang bị mồ hôi làm cho nứt nẻ, trái ngược hoàn toàn với vẻ mịn màng ảo diệu trên màn hình điện thoại qua những bộ lọc làm đẹp (filter). Cô ấy đang lừa dối hàng ngàn người xem, và có lẽ, lừa dối cả chính mình.

“Trân châu đường đen… trà sữa… bụi mịn… filter…” – Những khái niệm ấy nhảy múa trong đầu Vinh. Anh cảm thấy cuộc đời mình cũng giống như một tấm ảnh được chỉnh sửa quá đà. Người ta cố đắp lên nó những màu sắc rực rỡ để che đi những điểm chết bên dưới.

Tiếng chuông điện thoại của cô gái vang lên. Cô ấy vội vã tắt livestream, giọng nói ngay lập tức thay đổi, trở nên trầm và gắt gỏng:

“Alô? Gửi tiền chưa? Sao lại bảo chưa có? Dịch tả lợn thì liên quan gì đến tiền phòng? Tôi không biết, tối nay không có tiền là tôi cho con bé ngủ ngoài đường đấy nhé!”

Vinh sững người. Cái tên “Liên” và cái giọng điệu gắt gỏng ấy… Anh cố gắng lục tìm trong trí nhớ của mình một hình bóng cũ. Đã mười mấy năm rồi. Cô gái trong ký ức của anh là một người thích mặc áo bà ba trắng, tóc tết hai bên, thường ngồi bên bến sông đợi anh vẽ tranh. Không thể là người phụ nữ thực dụng và sắc sảo này được. Nhưng cái cách cô ấy nheo mắt khi bực dọc, cái cách đôi chân mày hơi nhướng lên… Vinh cảm thấy tim mình đập lệch một nhịp.

Hàng người nhích dần lên. Không gian trong quán trà sữa trở nên ngột ngạt hơn bởi hơi người và mùi đường đen nung nóng. Đúng lúc này, một sự cố xảy ra. Một tài xế công nghệ mặc áo khoác đỏ của Baemin lúng túng làm đổ chiếc khay chứa bốn ly trà sữa ngay tại quầy nhận hàng. Những dòng chất lỏng màu nâu trắng hòa lẫn vào những viên trân châu đen lánh tràn lê láng trên sàn gạch men trắng tinh.

“Trời ơi! Anh làm ăn cái kiểu gì thế hả?” – Cô nhân viên thu ngân hét lên.

Người phụ nữ tên Liên, đứng ngay phía trước Vinh, nhảy dựng lên để tránh những giọt trà sữa bắn vào đôi giày cao gót. Trong lúc hốt hoảng, chiếc túi xách của cô va mạnh vào người Vinh, làm rơi chiếc điện thoại đang cầm trên tay.

“Ôi, xin lỗi…” – Cô quay lại, mắt chạm mắt với Vinh.

Dưới lớp khẩu trang, họ chỉ thấy được đôi mắt của nhau. Đôi mắt Vinh chứa đầy sự hoài nghi và quan sát của một thợ phục chế chuyên nghiệp. Đôi mắt Liên lại đầy rẫy sự đề phòng, mệt mỏi và một chút hốt hoảng. Vinh cúi xuống nhặt chiếc điện thoại hộ cô. Màn hình điện thoại vẫn còn mở ứng dụng livestream, nơi những dòng comment “Đẹp quá chị Liên ơi”, “Kem này dùng thích lắm” vẫn đang chạy liên tục trên một khung hình trống rỗng.

“Của cô đây.” – Vinh đưa điện thoại, giọng anh khàn đi dưới lớp khẩu trang N95 dày cộm.

Liên nhận lấy điện thoại, ánh mắt cô dừng lại trên gương mặt Vinh một giây lâu hơn bình thường. Cô nheo mắt lại, như thể đang cố gắng thực hiện một phép tính phục chế trong đầu để đoán định xem người đàn ông trước mặt là ai. Nhưng màn sương mù quang hóa bên ngoài và lớp khẩu trang dày đặc này là một rào cản quá lớn.

“Cảm ơn…” – Liên nói nhanh, rồi quay lại quầy. “Cho tôi một ly sữa tươi trân châu đường đen, ít đá, nhiều trân châu. Thanh toán bằng ví điện tử nhé.”

Tiếng máy quẹt thẻ vang lên “tít” một cái, khô khốc như tiếng phím Enter trên bàn phím của Vinh. Anh đứng đó, cảm thấy một sự mâu thuẫn nội tâm dữ dội. Một phần trong anh muốn thốt lên cái tên mà anh đã chôn giấu bao năm, một phần khác lại sợ hãi sự thật. Nếu đây đúng là Liên, thì người con gái của những bức tranh vẽ tay năm nào đã hoàn toàn chết đi trong màn sương bụi mịn của Sài Gòn. Người phụ nữ này là một “Layer” hoàn toàn mới, một bản Photoshop lỗi của số phận.

Bỗng nhiên, một người đàn ông ăn mặc sang trọng, xức nước hoa nồng nặc bước vào quán. Anh ta không xếp hàng mà đi thẳng đến chỗ Liên, nắm lấy tay cô. Đó là Khánh. Vinh nhận ra anh ta qua vẻ ngoài phô trương của một kẻ môi giới bất động sản đang thời lên hương.

“Sao lâu thế? Xe đang đậu ngoài kia, công an phạt bây giờ.” – Khánh gắt.

“Em đang đợi lấy nước mà.” – Giọng Liên bỗng trở nên nũng nịu, cái vẻ sắc sảo lúc nãy biến mất như chưa từng tồn tại.

Vinh đứng lặng đi. Anh nhìn thấy Khánh vứt một chiếc khẩu trang dùng một lần đã xám xịt bụi vào thùng rác cạnh đó và đeo một chiếc mới tinh. Hành động ấy nhỏ thôi, nhưng nó cho thấy sự xa hoa và lãng phí của những kẻ đứng trên đỉnh cao của chuỗi thức ăn đô thị.

“Thôi bỏ đi, đi ăn chỗ khác. Anh mới chốt được căn hộ bên Quận 2, tối nay mình đi ‘quẩy’.” – Khánh kéo tay Liên đi, bỏ mặc ly trà sữa đã thanh toán đang được nhân viên đặt lên quầy.

Liên ngoái lại nhìn ly trà sữa một lần cuối, rồi lại nhìn lướt qua Vinh. Trong ánh mắt ấy, Vinh thấy một tia tiếc nuối – không phải tiếc nuối anh, mà tiếc nuối số tiền đã bỏ ra cho ly nước “trend”. Cô bước ra khỏi cửa, biến mất vào làn khói đen từ những ống xả xe máy và màn sương mù quang hóa đang ngày một dày đặc hơn.

Vinh đứng lặng giữa quán trà sữa. Anh không mua nước nữa. Anh cảm thấy cái ngọt lịm của đường đen bỗng trở nên đắng ngắt dù nó chưa chạm vào đầu lưỡi. Anh quay bước ra về, đôi chân nặng trĩu.

Đường phố lúc sáu giờ tối là một cơn ác mộng. Đèn đường đã bật, nhưng ánh sáng của chúng bị màn sương bụi tán sắc, tạo nên những quầng sáng lờ mờ, ma mị. Vinh đi bộ dọc theo vỉa hè, nhìn những bảng điện tử quảng cáo chạy dòng chữ: “Chung cư xanh – Sống sạch giữa lòng thành phố”. Anh bật cười cay đắng. Sống sạch sao được khi phổi chúng ta đang hít thở thứ không khí xám xịt này, và tâm hồn chúng ta đang bị che phủ bởi những lớp mặt nạ ảo?

Vinh trở về căn phòng của mình. Tiếng quạt CPU vẫn rên rỉ. Anh ngồi vào bàn, mở lại bức ảnh cũ đang phục chế dở dang. Anh nhìn vào đôi mắt của người phụ nữ trong ảnh, rồi lại nhớ đến đôi mắt của Liên trong quán trà sữa.

Anh bắt đầu nhận ra một sự thật nghiệt ngã: Quá khứ là thứ duy nhất chúng ta có thể phục chế, nhưng chúng ta không bao giờ có thể quay về đó. Anh có thể xóa đi vết mốc trên ảnh, nhưng anh không thể xóa đi những vết hằn của tiền bạc, của sự thực dụng và của bụi mịn trên tâm hồn của một người đã thay đổi.

Vinh mở ứng dụng Photoshop. Anh tạo một Layer mới lên bức ảnh cũ, thử tô một màu xám đục giống như màn sương mù quang hóa chiều nay. Bức ảnh bỗng chốc trở nên mờ ảo, xa xăm.

“Mọi thứ đều là Overlay.” – Vinh nghĩ. – “Chúng ta chỉ nhìn thấy những gì chúng ta muốn nhìn.”

Anh mệt mỏi tựa lưng vào ghế. Anh nhớ lại hình ảnh bé An trong sơ đồ nhân vật của mình, đứa bé mà anh chưa được gặp nhưng đã biết qua những lời kể của Liên (nếu đó thực sự là cô ấy). Đứa bé ấy sẽ lớn lên trong thế giới này như thế nào? Trong một thành phố nơi người ta quan tâm đến chỉ số bụi mịn nhiều hơn là chỉ số hạnh phúc, nơi người ta thèm khát những ly trà sữa đường đen hơn là những giá trị chân thật?

Vinh nhìn ra cửa sổ. Qua khe cửa hẹp, anh chỉ thấy một màu xám xịt. Không có ngôi sao nào trên bầu trời Sài Gòn tối nay. Chỉ có những hạt bụi PM_2.5 đang lặng lẽ rơi xuống, bám vào da thịt, bám vào phổi, và bám vào cả những kỷ niệm cuối cùng còn sót lại.

Anh đưa tay chạm vào màn hình, ngay vị trí đôi mắt của người phụ nữ trong ảnh. Một giọt nước mắt nóng hổi lăn dài trên má anh, thấm vào chiếc khẩu trang N95, tạo nên một vết ẩm ướt nhỏ.

“Đã tìm thấy cô ấy…” – Vinh thì thầm. – “Nhưng có lẽ, tôi đã mất cô ấy vĩnh viễn trong màn sương này rồi.”

Tiếng quạt CPU chợt kêu to hơn một chút, rồi máy tính bỗng dưng tắt lịm. Một sự cố về điện – điều thường xuyên xảy ra ở những khu chung cư cũ vào giờ cao điểm. Căn phòng chìm vào bóng tối hoàn toàn. Vinh ngồi đó, giữa bóng đêm và bụi mịn, cảm thấy mình vừa bị xóa sạch khỏi một dòng thời gian mà anh không bao giờ thuộc về.

[CHƯƠNG 2: GIÁ CỦA THỊT LỢN]

Sáng thứ Hai, Sài Gòn thức dậy trong một cơn ho sặc sụa. Chỉ số AirVisual hôm nay chuyển sang màu tím đậm, một dấu hiệu cảnh báo sức khỏe mà Vinh đã quen nhìn như nhìn một bản tin thời tiết xấu kéo dài vĩnh viễn. Anh ngồi trước màn hình máy tính, mắt trũng sâu vì một đêm trắng. Không phải vì đống ảnh phục chế đang tồn đọng, mà vì một tài khoản Facebook có tên “Liên Beauty – Mỹ phẩm xách tay”.

Vinh di chuyển con trỏ chuột, lướt qua hàng loạt những tấm hình tự sướng của Liên. Vẫn là gương mặt ấy, nhưng qua những lớp filter làm mịn da, gọt cằm và kéo dài mi, nó trở nên xa lạ như một bức tượng sáp bóng bẩy. Anh dừng lại ở một đoạn video ngắn cô quay cùng một đứa trẻ. Đứa bé chừng năm tuổi, mặc chiếc váy hồng nhạt có phần hơi cũ, đang ngồi ngoan ngoãn ăn một bát mì tôm.

“An ơi, cười lên con, cười chào các cô các dì đi rồi mẹ cho đi ăn gà rán,” tiếng Liên trong video nghe ngọt đến mức giả tạo.

Đứa bé ngước lên, đôi mắt nó to tròn, đen láy và trong veo – một sự đối lập nhức nhối với không gian chật chội, bừa bộn những thùng carton mỹ phẩm đằng sau. Đôi mắt ấy không thể có filter nào tạo ra được. Nó là thứ duy nhất “nguyên bản” trong cái thế giới Overlay mà Liên đang dựng lên. Vinh cảm thấy lồng ngực mình thắt lại. Đứa trẻ ấy chính là An, hiện thân của một sự lỡ dở mà anh chưa từng dám đối diện.

Bỗng nhiên, một khung chat hiện lên góc dưới màn hình.

Liên Beauty: “Chào shop, mình thấy shop có dịch vụ phục chế ảnh cũ bị hỏng nặng đúng không? Mình có tấm ảnh của mẹ mình hồi trẻ, bị dính nước nhòe hết, shop xem có cứu được không?”

Ngón tay Vinh khựng lại trên phím chuột. Một sự trùng hợp đến nghiệt ngã hay là định mệnh đang dùng những thuật toán để trêu đùa anh? Anh hít một hơi thật sâu, cố giữ cho nhịp tim bình ổn trước khi gõ câu trả lời.

Vinh: “Chào bạn. Bạn có thể gửi ảnh qua đây hoặc cho địa chỉ, tôi sẽ qua nhận ảnh gốc. Ảnh bị dính nước cần xử lý hóa chất trực tiếp mới có độ chính xác cao được.”

Anh biết mình đang bước vào một vùng nguy hiểm. Quy tắc nghề nghiệp của anh là không bao giờ gặp mặt khách hàng tại nhà riêng, nhưng lần này, anh cần nhìn thấy thực tại phía sau cái filter ấy.

Liên Beauty: “Vậy thì tốt quá. Mình ở chung cư Vĩnh Hội, Quận 4. Bạn qua được tầm trưa nay không? Tầm đó mình mới xong ca livestream sáng.”

Vinh tắt màn hình. Căn phòng chìm vào bóng tối, chỉ còn ánh sáng leo lét từ chiếc máy lọc không khí đang kêu rè rè vì quá tải. Anh đứng dậy, thu dọn đồ nghề vào chiếc túi chống ẩm. Sài Gòn ngoài kia vẫn đang mù mịt bụi mịn, và anh chuẩn bị bước vào một màn sương khác, đậm đặc và khó đoán hơn nhiều.

Quận 4 năm 2019 là một sự pha trộn kỳ lạ giữa những cao ốc sang trọng mới mọc bên đường Bến Vân Đồn và những khu chung cư cũ nát, chằng chịt dây điện ở phía lõi sâu. Vinh gửi xe ở dưới sân chung cư Vĩnh Hội – một khối bê tông xám xịt, loang lổ vết ố của những mùa mưa kéo dài. Không khí ở đây đặc quánh mùi dầu mỡ từ những quán cơm tấm vỉa hè, mùi rác thải chưa kịp dọn và cái mùi ẩm mốc đặc trưng của những bức tường chưa bao giờ được đại tu.

Anh leo lên tầng ba qua cầu thang bộ tối tăm. Những bậc thang mòn vẹt, nước từ các cục nóng máy lạnh của nhà dân nhỏ tí tách xuống hành lang, tạo nên những vũng nước đen ngòm. Vinh đứng trước phòng 302, nghe tiếng nói của Liên vang ra từ khe cửa gỗ đã bị mối mọt gặm nhấm một góc.

“Vâng, các chị yêu ơi, chốt đơn cho chị Lan, chị Hồng nhé. Kem này em cam kết, không trắng em trả lại tiền…”

Vinh gõ cửa. Tiếng nói bên trong im bạt. Một lát sau, cánh cửa hé mở. Liên xuất hiện trong bộ đồ bộ thun lạnh màu xanh neon, mặt vẫn còn lớp trang điểm đậm để lên hình, nhưng đôi mắt thì đầy quầng thâm không thể che giấu. Cô nhìn Vinh, rồi nhìn xuống chiếc túi đựng đồ nghề, giọng nói trở nên phòng bị:

“Anh bên phục chế ảnh đúng không?”

“Đúng rồi,” Vinh trả lời, anh kéo sụp chiếc mũ bảo hiểm và không tháo khẩu trang. Anh không muốn cô nhận ra mình, ít nhất là lúc này.

Liên mở cửa rộng hơn, ra hiệu cho anh vào. Căn phòng rộng chưa đầy ba mươi mét vuông nhưng bị lấp đầy bởi những kệ hàng, đèn ring-light, và một chiếc điện thoại đang cắm sạc dự phòng. Giữa cái mớ hỗn độn ấy, bé An đang ngồi bệt dưới sàn, hí hoáy vẽ bằng một mẩu bút chì cụn.

“Anh xem đi, tấm này đây,” Liên đưa cho Vinh một khung ảnh nhỏ. Tấm ảnh bị nước ngấm vào, lớp nhũ bạc đã bong tróc, khiến gương mặt người phụ nữ trong ảnh chỉ còn là một bóng mờ xám xịt.

Vinh cầm lấy tấm ảnh, bàn tay anh hơi run. Đây là ảnh bà nội của Liên, tấm ảnh mà chính anh đã từng thấy hồi còn ở quê. Anh cố tình soi kính lúp vào bề mặt ảnh để tránh ánh mắt của cô.

“Ảnh này bị nấm mốc ăn sâu vào lớp gelatin rồi. Tôi phải bóc tách lớp phim gốc ra, quét kỹ thuật số rồi mới dặm lại từng pixel một,” Vinh nói bằng giọng đều đều, cố ý hạ tông xuống.

Liên thở dài, cô ngồi xuống chiếc ghế nhựa duy nhất không bị chất đầy hàng. “Anh cứ báo giá đi. Mẹ em ở quê cứ nhắc tấm này suốt. Năm nay dịch bệnh khó khăn, lợn gà chết hết, bà chỉ còn mỗi tấm ảnh này làm kỷ niệm.”

Vinh chưa kịp trả lời thì bé An chạy lại, níu lấy vạt áo Liên. “Mẹ ơi, con đói. Mẹ bảo xong việc mẹ mua thịt kho cho con mà.”

Gương mặt Liên bỗng chốc đanh lại, sự hào nhoáng của “Liên Beauty” biến mất, thay vào đó là sự khắc khổ của một người đàn bà đang kiệt quệ. “Thịt đâu mà kho? Con có biết giá thịt lợn hôm nay bao nhiêu một cân không? Ra chợ mà nhìn, người ta bán như bán vàng ấy!”

Vinh lặng người. Anh nhớ lại bản tin tối qua: Dịch tả lợn Châu Phi đã xóa sổ hàng triệu con lợn, đẩy giá thịt tại Sài Gòn lên mức cao kỷ lục trong vòng mười năm qua. Một bát cơm có miếng thịt kho tàu giờ đây trở thành một thứ xa xỉ đối với những gia đình lao động trong những căn chung cư cũ như thế này.

Vinh rời khỏi nhà Liên với tấm ảnh cũ trong tay, nhưng tâm trí anh lại mắc kẹt ở đôi mắt của bé An khi nghe mẹ nói về giá thịt lợn. Anh đi xuống khu chợ dân sinh ngay dưới chân chung cư. Chợ Sài Gòn những ngày này không còn cái vẻ hớn hở thường thấy. Những sạp thịt lợn – vốn là linh hồn của khu chợ – giờ đây thưa thớt khách.

Anh đứng trước một sạp thịt. Người bán hàng, một người phụ nữ to béo với khuôn mặt bóng nhẫy mồ hôi, đang cầm chiếc quạt nan phẩy ruồi một cách uể oải.

“Thịt ba chỉ bao nhiêu một ký chị?” Vinh hỏi.

“Trăm tám! Lấy thì lấy nhanh, chiều lại lên giá đấy. Lợn chết hết rồi em ơi, giờ có thịt sạch mà ăn là phúc đức lắm rồi,” người bán hàng gắt gỏng.

Vinh nhìn sang bên cạnh. Liên cũng đang đứng ở một sạp khác, cô đang nâng lên đặt xuống một miếng thịt mông nhỏ xíu, mặt đầy vẻ tính toán. Cô mặc một chiếc áo khoác nắng cũ kỹ, hoàn toàn khác với bộ váy lấp lánh lúc nãy trên màn hình livestream.

“Bớt cho em mười ngàn đi chị. Em mua về cho con bé, nó gầy quá rồi,” Liên nài nỉ.

“Không bớt được! Em xem báo đài thì biết, lợn không có mà bán đây này. Thôi không mua thì để người khác mua,” người bán hàng lạnh lùng giật lại miếng thịt.

Liên đứng lặng người giữa dòng người qua lại, tay siết chặt chiếc ví da giả đã sờn rách. Vinh nhìn thấy sự sụp đổ trong ánh mắt cô. Đó không phải là sự sụp đổ của một nàng thơ, mà là sự gãy vụn của một người mẹ bất lực trước miếng cơm manh áo. Cô quay người đi, ghé vào hàng rau, mua một bó rau muống và hai quả trứng vịt. Bữa tối của họ, giữa thành phố phồn hoa này, chỉ đáng giá chưa đầy hai mươi ngàn đồng.

Cơn giận dữ và lòng xót xa cuộn lên trong lòng Vinh. Anh nhìn vào những chiếc xe shipper đang lao vun vút trên đường, chở theo những đơn hàng “trà sữa đường đen” giá năm mươi, sáu mươi ngàn cho những văn phòng máy lạnh, trong khi ngay tại đây, một đứa trẻ không có lấy một miếng thịt sạch để ăn.

Vinh bước tới sạp thịt sạch có chứng nhận kiểm dịch. Anh bỏ ra gần một triệu đồng – số tiền bằng nửa tháng tiền nhà của anh – để mua hai cân thịt ba chỉ ngon nhất, một ít sườn non, và một giỏ trái cây nhập khẩu. Người bán hàng nhìn anh như nhìn một kẻ lạ lùng, “Mua nhiều thế em? Ăn không hết thiu đấy.”

“Tôi tặng người ta,” Vinh đáp ngắn gọn.

Anh quay lại chung cư. Triều cường bắt đầu dâng lên từ những lỗ cống, tràn vào sân chung cư, mang theo thứ nước đen kịt và mùi hôi thối nồng nặc. Vinh lội qua dòng nước bẩn, đặt túi thực phẩm trước cửa phòng 302. Anh không gõ cửa. Anh không muốn đối diện với sự tự tôn của Liên, cái thứ tự tôn sắc lẹm đã khiến cô từ chối mọi sự giúp đỡ suốt bao năm qua.

Anh dán một mảnh giấy nhỏ lên giỏ trái cây: “Khách hàng tặng shop nhân dịp chốt đơn thành công. Chúc bé An hay ăn chóng lớn.”

Vinh trở về phòng phục chế của mình. Anh bật máy tính, mở tấm ảnh bà nội Liên ra. Dưới ánh sáng của phần mềm Photoshop, những vết mốc hiện lên như những vết sẹo của thời gian. Anh bắt đầu dùng công cụ Clone Stamp để dặm vá.

Mỗi khi anh xóa đi một vết mốc, anh lại nghĩ về cuộc đời của Liên. Cô đang cố gắng “clone” một cuộc sống hào nhoáng lên trên cái nền nghèo nàn của mình. Những lớp mỹ phẩm dỏm, những câu nói nũng nịu trên livestream, tất cả chỉ là một nỗ lực tuyệt vọng để phục chế lại cái vẻ lấp lánh mà cô hằng khao khát khi mới đặt chân lên Sài Gòn.

“Giá của thịt lợn…” Vinh lẩm bẩm. “Nó đắt hơn cả giá của sự chân thật.”

Anh tự hỏi, liệu miếng thịt ba chỉ anh mua có làm cho bé An cười lâu hơn một chút không? Hay nó chỉ làm cho Liên cảm thấy hổ thẹn hơn nếu cô biết ai là người tặng? Sài Gòn năm 2019 là vậy, người ta có thể nhìn thấy nhau qua màn hình điện thoại ở độ phân giải 4K, nhưng lại không thể nhìn thấy cái bụng đói của người hàng xóm sau bức tường chung cư cũ.

Bụi mịn vẫn tràn qua khe cửa. Vinh đứng dậy, nhìn vào chiếc máy lọc không khí cũ kỹ. Anh chợt nhận ra mình và Liên đang ở cùng một chiến tuyến của sự bảo thủ. Anh giữ lại cái máy hỏng vì kỷ niệm, cô giữ lại vẻ hào nhoáng để che đậy nỗi đau. Cả hai đều đang hít thở thứ không khí độc hại này và gọi đó là “sự sinh tồn”.

Tiếng điện thoại tinh tinh báo tin nhắn.

Liên Beauty: “Shop ơi, nãy có khách hàng giấu tên tặng quà cho mình. Mình vui quá. Cảm ơn shop đã mang lại may mắn nhé. Khi nào ảnh xong nhắn mình nha!”

Vinh nhìn dòng tin nhắn, một nụ cười chua chát hiện lên trên môi. Cô ấy vẫn gọi đó là “may mắn”. Cô ấy không thể chấp nhận đó là sự cứu tế. Anh quay lại với màn hình, tiếp tục dặm vá những pixel cuối cùng trên gương mặt bà nội Liên. Trong cái thế giới mờ mịt bụi bặm này, đôi khi người ta phải dùng những lời nói dối để nuôi sống những sự thật nhỏ nhoi.

Đêm đó, Vinh mơ thấy mình đang vẽ tranh bên bờ sông quê. Nhưng thay vì Liên ngồi đó, chỉ có một đống tro tàn và những hạt bụi mịn rơi xuống như tuyết đen. Anh cố gắng dùng cọ để quét đi lớp bụi, nhưng càng quét, khuôn mặt Liên càng biến mất, chỉ còn lại đôi mắt của bé An nhìn anh, thăm thẳm và đầy đòi hỏi.

[CHƯƠNG 3: FILTER HẠNH PHÚC]

Sáng thứ Bảy, Sài Gòn dường như cố gồng mình để rũ bỏ lớp bụi mù của một tuần làm việc mệt mỏi. Vinh thức dậy sớm hơn thường lệ, anh dành cả buổi sáng để hoàn thiện những chi tiết cuối cùng trên tấm ảnh của bà nội Liên. Phải mất gần mười tiếng đồng hồ soi từng cụm điểm ảnh, anh mới tái tạo được cái nốt ruồi duyên bên cánh mũi và nếp nhăn dịu dàng nơi đuôi mắt của người bà. Đó là một công việc đòi hỏi sự chuẩn xác đến tàn nhẫn; chỉ cần sai lệch một pixel, gương mặt ấy sẽ trở thành một người hoàn toàn khác.

Vinh nhìn ngắm thành quả trên màn hình. Gương mặt người phụ nữ trong ảnh mang một vẻ tĩnh lặng, phúc hậu – thứ vẻ đẹp mà thế hệ của Liên dường như đã đánh mất trong cuộc chạy đua với những chỉ số “Like” và “View”. Anh khẽ thở dài, tắt máy tính. Tiếng quạt CPU im bạt, trả lại cho căn phòng một sự tĩnh lặng đến gai người.

Hôm nay, anh có hẹn giao ảnh cho Liên. Nhưng sâu thẳm trong lòng, Vinh biết anh không chỉ đi giao một tấm ảnh. Anh đang đi tìm một câu trả lời cho những ám ảnh đang lớn dần trong tâm trí mình.

Bước ra đường, Vinh nhận thấy không khí có vẻ “dễ thở” hơn một chút, dù ứng dụng AirVisual vẫn báo chỉ số ở mức da cam – kém cho nhóm nhạy cảm. Xu hướng “Sống Xanh” đang bùng nổ mạnh mẽ tại Sài Gòn vào cuối năm 2019 này. Đi qua một siêu thị lớn ở Quận 1, Vinh thấy những bó rau muống, rau cải không còn được quấn băng keo nhựa mà được bao bọc tinh tế bằng lá chuối xanh mướt. Người ta bắt đầu nói về việc cứu trái đất bằng những hành động nhỏ nhất. Vinh nhìn chiếc túi tote bằng vải bố mình đang đeo, thầm nghĩ: người ta đang cố gắng giảm thiểu rác thải nhựa, nhưng có ai nghĩ đến việc giảm thiểu những rác thải cảm xúc đang chất đống trong lòng đô thị này không?

Anh dừng xe trước một quán cà phê nhỏ nằm sâu trong một con hẻm trên đường Nguyễn Đình Chiểu. Đây là điểm hẹn mà Liên đã nhắn tin cho anh tối qua. Con hẻm yên tĩnh đến lạ kỳ, tách biệt hẳn với sự ồn ào của phố thị bên ngoài. Quán cà phê được thiết kế theo phong cách tái chế, với những bộ bàn ghế cũ kỹ và những chậu cây nhỏ xinh. Một biển báo nhỏ đặt trên quầy bar ghi dòng chữ: “Chúng tôi không sử dụng ống hút nhựa”.

Vinh chọn một chiếc bàn ở góc khuất, nơi anh có thể quan sát cửa quán mà không bị chú ý. Anh đặt túi đựng tấm ảnh lên bàn, cảm thấy đôi bàn tay mình hơi ẩm vì mồ hôi. Sự hồi hộp này, anh đã không cảm thấy từ rất lâu rồi – kể từ cái ngày anh đứng đợi Liên bên bến sông quê mười lăm năm trước.

Mười lăm phút sau, Liên xuất hiện. Cô dắt theo bé An. Hôm nay Liên mặc một chiếc váy linen màu trắng kem, tóc búi cao đơn giản, trông cô thanh thoát và gần gũi hơn hẳn vẻ lộng lẫy, sắc sảo trên livestream. Nhưng ngay khi vừa ngồi xuống bàn, sự thanh thản ấy biến mất. Liên liên tục nhìn vào màn hình điện thoại, ngón tay lướt nhanh trên những dòng comment than phiền của khách hàng.

“Chị nói em xem, khách hàng bây giờ khó chiều thật đấy,” Liên nói, thậm chí không ngước lên nhìn Vinh khi anh chào cô. “Chỉ vì giao hàng chậm một ngày do triều cường mà họ dọa đánh giá một sao, đòi trả hàng. Họ có biết là shipper phải lội nước ngập đến bụng để đưa được gói mỹ phẩm đó đến tay không?”

Vinh im lặng đẩy ly nước cam đến trước mặt bé An. “Cháu uống đi, nước cam thật đấy, không phải bột pha đâu.”

Bé An ngước nhìn Vinh, đôi mắt đen láy của nó dường như đang thăm dò người đàn ông lạ mặt. Nó cầm lấy chiếc ống hút bằng giấy, tò mò cắn nhẹ vào đầu ống.

“Mẹ ơi, ống hút này mềm mềm,” An reo lên.

“Ừ, ống hút giấy đấy, để bảo vệ môi trường,” Liên trả lời hờ hững, mắt vẫn không rời điện thoại. “An ngồi ngoan để mẹ xử lý nốt đơn hàng này rồi mẹ dẫn đi ăn sữa chua.”

Vinh nhìn Liên, rồi nhìn bé An. Anh cảm thấy một sự xót xa dâng lên. Liên đang cố gắng sống “xanh”, dùng ống hút giấy, dùng túi vải, nhưng cô lại đang đầu độc chính cuộc sống của mình bằng những áp lực ảo và những món mỹ phẩm kém chất lượng mà cô phải quảng cáo hàng ngày để tồn tại. Cô giống như một pixel bị lỗi trong một bức ảnh đẹp, cố gắng dặm vá bằng những màu sắc không phù hợp.

“Tấm ảnh của bà nội đây,” Vinh nói, anh lấy tấm ảnh đã được lồng khung gỗ tinh tế ra khỏi túi.

Liên dừng tay. Cô nhận lấy tấm ảnh, ánh mắt cô bỗng chốc sững lại. Những lớp filter ảo diệu trên gương mặt cô dường như nứt ra, để lộ một nỗi xúc động chân thật. Cô đưa ngón tay vuốt nhẹ lên lớp kính, nơi gương mặt người bà hiện lên sống động đến từng nếp nhăn.

“Giống quá… giống như bà đang nhìn em vậy,” giọng Liên run run. “Anh làm giỏi thật. Em không ngờ ảnh hỏng nặng thế mà anh cứu được.”

“Đôi khi những gì đã mất vẫn còn để lại dấu vết, chỉ cần mình kiên nhẫn tìm kiếm,” Vinh nói, anh nhìn thẳng vào mắt Liên, hy vọng cô nhận ra một điều gì đó từ quá khứ.

Nhưng đúng lúc ấy, điện thoại của Liên lại rung lên. Một cuộc gọi từ Khánh. Vinh nhìn thấy cái tên hiện trên màn hình và cảm nhận được sự thay đổi ngay tức khắc trong thái độ của Liên. Cô vội vã lau giọt nước mắt vừa chớm nở, chỉnh lại mái tóc, gương mặt lại trở nên cứng nhắc và phòng bị.

“Em nghe đây… Vâng, em đang đi giao việc một chút… Tối nay á? Vâng, em nhớ rồi…”

Liên cúp máy, cô nhìn Vinh với vẻ ái ngại. “Xin lỗi anh, em có việc gấp phải đi ngay. An, dậy đi con.”

Bé An đang mải mê vẽ lên một tờ giấy lót ly bằng mẩu bút chì màu mà Vinh đã chuẩn bị sẵn. Nó không muốn đi. “Mẹ ơi, con đang vẽ chú mà. Chú có cái nốt ruồi giống ba trong hình mẹ giấu…”

Sắc mặt Liên tái đi. Cô giật lấy tờ giấy từ tay An, vò nát nó. “Con nói bậy gì thế? Đi về ngay!”

Sự gắt gỏng của Liên khiến bé An mếu máo. Vinh vội vàng can thiệp: “Liên này, nếu cô bận, cứ để bé An ở đây với tôi một lúc. Tôi cũng không có việc gì gấp. Quán này an toàn, tôi sẽ trông bé cẩn thận.”

Liên ngần ngừ. Cô nhìn vào đồng hồ, rồi nhìn vào bé An đang khóc nức nở. Sự ích kỷ và nỗi lo lắng cho “công việc” (thực chất là đi gặp Khánh) đã thắng thế. “Vậy… phiền anh quá. Tầm một tiếng nữa em quay lại đón bé.”

Cô quay lưng đi, gót giày cao gót gõ lộc cộc trên nền gạch hẻm, để lại đứa trẻ ngơ ngác và người đàn ông với trái tim đầy những vết xước kỹ thuật số.

Sau khi Liên đi, quán cà phê trở nên tĩnh lặng hơn. Vinh lấy ra một cuốn sổ tay phác thảo và một hộp bút chì màu chuyên dụng – những vật dụng anh luôn mang theo như một thói quen từ thời còn đi học vẽ ở quê.

“An ơi, lại đây chú dạy vẽ nhé,” Vinh dịu dàng gọi.

Bé An lau nước mắt, nó bò lại gần Vinh. Đứa trẻ này có một sự nhạy cảm kỳ lạ. Nó không sợ Vinh. Nó ngồi xuống cạnh anh, đôi mắt tò mò quan sát những cây bút chì đủ màu sắc.

“Chú vẽ đẹp giống ba con không?” An hỏi, giọng nó vẫn còn hơi sụt sịt.

“Ba con cũng vẽ đẹp lắm sao?” Vinh hỏi, tim anh đập nhanh hơn một chút.

“Mẹ bảo ba đi làm xa lắm, ở nơi có nhiều mây trắng. Mẹ giấu một tấm ảnh vẽ bằng tay trong ngăn kéo, ba vẽ mẹ đẹp lắm, giống như tiên ấy,” bé An kể, đôi mắt nó sáng lên khi nói về người cha ảo ảnh của mình.

Vinh lặng người. Tấm ảnh vẽ bằng tay đó… chính là bức vẽ anh tặng Liên năm cô mười chín tuổi, trước khi cô rời quê lên Sài Gòn. Hóa ra cô vẫn giữ nó. Cô vẫn giữ lại một pixel của quá khứ, dù cô đã Overlay lên đó biết bao nhiêu lớp màu thực dụng.

“Nào, An vẽ thử chú xem nào,” Vinh đưa cho bé một cây bút chì 2B.

An cầm bút bằng một tư thế rất lạ – ngón trỏ hơi nhô cao, lực nhấn bút rất mạnh ở những đường nét khởi đầu. Vinh sững sờ. Đó chính là thói quen cầm bút của anh. Không thể nào… Đây là một quy luật sinh học hay là một sự ám thị của định mệnh?

Bé An bắt đầu vẽ. Nó không vẽ hoa lá hay nhà cửa như những đứa trẻ khác. Nó vẽ một gương mặt. Những đường nét nguệch ngoạc nhưng lại có bố cục rất chắc chắn. Nó vẽ một người đàn ông có chiếc mũi cao, đôi mắt buồn và một cái nốt ruồi nhỏ dưới khóe mắt trái. Đó chính là Vinh.

Càng nhìn An vẽ, Vinh càng cảm thấy một luồng điện chạy dọc sống lưng. Cách nó đi nét, cách nó dừng lại để quan sát vật mẫu, thậm chí là cái cách nó khẽ mím môi khi tập trung… tất cả đều là bản sao hoàn hảo của anh năm mười một tuổi. Anh nhìn vào đôi bàn tay nhỏ nhắn của An, rồi nhìn vào bàn tay mình – những ngón tay dài, gầy guộc của một thợ phục chế.

Đúng lúc này, chiếc ống hút giấy trong ly nước của An bắt đầu mềm nhũn và gãy gập lại do ngâm trong nước quá lâu. Đây là nhược điểm chí tử của những sản phẩm Zero Waste đời đầu. Bé An thất vọng, nó cố gắng hút nhưng không được.

“Mẹ bảo dùng cái này để cứu trái đất, nhưng trái đất làm hỏng nước cam của con rồi,” An mếu máo.

Vinh mỉm cười, anh lấy một chiếc kẹp giấy nhỏ trong túi đồ nghề, khéo léo uốn nó thành một cái khung nhỏ để luồn vào bên trong chiếc ống hút giấy, giúp nó đứng vững trở lại.

“Chú đang ‘phục chế’ ống hút cho con đấy. Thấy không, đôi khi mình cần một chút lõi thép bên trong để những thứ mỏng manh không bị sụp đổ,” Vinh giảng giải như thể đang nói với chính mình.

Bé An nhìn Vinh với vẻ ngưỡng mộ tột độ. Nó bất ngờ buông cây bút chì, nhào vào lòng Vinh, ôm chặt lấy cổ anh.

“Chú ơi… Chú giống ba trong hình quá. Hay chú là ba con thật? Ba đi làm ở nơi nhiều mây về rồi đúng không chú?”

Câu hỏi của đứa trẻ vang lên trong con hẻm nhỏ, xuyên qua lớp khẩu trang, xuyên qua những lớp filter tinh vi nhất của Vinh và cắm thẳng vào tâm can anh. Vinh cảm thấy một giọt nước mắt nóng hổi lăn xuống. Anh không đẩy bé ra. Anh ôm lấy thân hình nhỏ bé, gầy gò của An, cảm nhận được mùi sữa thơm và cả mùi bụi mịn vương trên tóc nó.

“Ba về rồi… Ba xin lỗi vì đã để con đợi lâu quá,” Vinh thì thầm, dù anh biết lời nói này có thể là một sai lầm logic khủng khiếp. Nhưng trong khoảnh khắc này, giữa cái Sài Gòn mù mịt bụi bặm năm 2019 này, anh thà sống trong một lời nói dối hạnh phúc còn hơn là một sự thật nghiệt ngã.

Một tiếng sau, Liên quay lại. Cô bước vào quán với vẻ mặt phờ phạc, chiếc váy trắng linen đã bị dính một vết bẩn nhỏ ở gấu váy – có lẽ do nước ngập triều cường ở một đoạn đường nào đó. Cô khựng lại khi thấy bé An đang ngủ thiếp đi trong vòng tay Vinh, trên bàn là bức phác thảo gương mặt Vinh mà bé vẽ dở.

Liên bước tới, định giật lấy đứa trẻ, nhưng Vinh ra hiệu cho cô im lặng. “Bé vừa mới ngủ thôi. Để tôi bế bé ra xe cho.”

Họ đi bộ ra đầu hẻm. Màn sương mù quang hóa lúc chiều muộn đã chuyển sang màu xám đục, che khuất những ánh đèn đường. Tiếng còi xe vang lên từ phía đường lớn nghe xa xăm và lạc lõng.

Vinh đặt bé An vào ghế sau chiếc taxi mà Liên đã gọi. Anh nhìn Liên, ánh mắt chứa đựng một sự thấu thị khiến cô bối rối.

“Tấm ảnh tôi đã giao. Còn bé An… bé rất giống một người tôi từng biết,” Vinh nói chậm rãi.

Liên tránh ánh mắt của Vinh. Cô vội vàng đóng cửa xe. “Cảm ơn anh. Tiền công em đã chuyển khoản rồi. Sau này… chắc em không phiền anh nữa.”

Chiếc taxi chuyển bánh, biến mất vào dòng xe cộ đông đúc. Vinh đứng lại trên vỉa hè, nhìn theo cái bóng mờ ảo của chiếc xe. Anh mở điện thoại, thông báo chuyển khoản hiện lên: 2 triệu đồng. Một con số hào phóng, nhưng đối với Vinh, nó giống như một số tiền để mua đứt sự im lặng của anh.

Anh nhìn vào bàn tay mình, vẫn còn hơi ấm của bé An. Anh chợt nhận ra rằng, trong cuộc đời này, có những thứ không thể phục chế được bằng phần mềm hay công cụ. Đó là những khoảnh khắc bị bỏ lỡ, là những lời nói không được thốt ra, và là những đứa trẻ phải lớn lên trong những lời nói dối về “nơi có nhiều mây trắng”.

Vinh quay lại quán cà phê để lấy hộp bút chì. Anh nhìn thấy tờ giấy lót ly mà Liên đã vò nát lúc nãy vẫn nằm trong thùng rác. Anh nhặt nó lên, cẩn thận phẳng phiu lại. Trên đó là hình ảnh một người đàn ông và một người phụ nữ cầm tay nhau bên một dòng sông.

“Hóa ra, ngay cả khi Liên cố gắng xóa sạch quá khứ bằng những lớp Overlay thực dụng, thì đứa trẻ vẫn âm thầm vẽ lại nó bằng những đường nét nguyên bản nhất,” Vinh nghĩ.

Sài Gòn đêm nay lại ngập trong bụi mịn. Vinh đeo khẩu trang, nổ máy chiếc xe cà tàng của mình. Anh không về nhà ngay. Anh chạy vòng quanh những con phố, qua những hàng quán đang hối hả phục vụ món trân châu đường đen cho những cặp tình nhân. Anh tự hỏi, trong hàng triệu người đang hít thở thứ không khí độc hại này, có bao nhiêu người đang sống với một chiếc “ống hút giấy” mềm nhũn trong lòng, và có bao nhiêu người đủ can đảm để luồn vào đó một “lõi thép” của sự thật?

Tiếng chuông điện thoại báo tin nhắn AirVisual: “Chất lượng không khí ở mức Nguy hại. Khuyến cáo không nên ra đường”.

Vinh tắt điện thoại. Anh chạy xe vào giữa màn sương mù, cảm thấy mình vừa là một thợ phục chế, vừa là một điểm ảnh chết đang cố gắng tìm lại vị trí của mình trong một bức ảnh đại cảnh của cuộc đời. Một bức ảnh mà không có filter nào có thể làm cho nó trở nên hoàn hảo được.

[CHƯƠNG 4: TRIỀU CƯỜNG ĐÊM]

Sài Gòn đêm mười bốn âm lịch. Ánh trăng không thể xuyên qua lớp sương mù quang hóa đang đặc quánh lại vì độ ẩm, chỉ còn là một quầng sáng nhạt nhòa, đục ngầu như lòng trắng trứng bị hỏng. Vinh ngồi trong căn gác trọ, nghe tiếng nước róc rách từ đâu đó vọng lại. Ban đầu anh tưởng là tiếng ống nước vỡ, nhưng không, đó là âm thanh quen thuộc của triều cường đang rục rịch dâng lên từ những lỗ cống đen ngòm của Quận 4.

Vinh mở ứng dụng dự báo triều cường. Đỉnh triều hôm nay dự báo đạt mức 1.70m – mức kỷ lục của năm 2019. Với những khu vực vùng trũng như bến Vĩnh Hội, con số này đồng nghĩa với một thảm họa nhỏ. Anh đứng dậy, nhìn xuống đường hẻm qua khung cửa sổ. Nước đã bắt đầu tràn lên vỉa hè, mang theo những túi rác nhựa dập dềnh và váng dầu mỡ từ những quán ăn đóng cửa sớm.

Trong đầu Vinh bỗng hiện lên gương mặt của bé An và căn chung cư cũ nát mà Liên đang ở. Với một tòa nhà đã sụp lún như Vĩnh Hội, tầng trệt và những căn hộ thấp sẽ là nơi hứng chịu đầu tiên. Anh nhớ lại chiếc kẹp giấy anh uốn cho An hôm trước – một nỗ lực “gia cố” mỏng manh cho một tâm hồn đang bị thực tế bào mòn. Còn đêm nay, thực tế ấy đang dâng lên bằng dòng nước bẩn thỉu của sông Sài Gòn.

Vinh vơ lấy chiếc áo mưa cánh dơi, xỏ chân vào đôi ủng cao su mà anh chỉ dùng những ngày ngập lụt. Anh không hiểu tại sao mình lại lo lắng đến thế. Giữa anh và Liên giờ đây chỉ là mối quan hệ thợ – khách. Nhưng cái cảm giác về một “pixel lỗi” trong cuộc đời mình chưa được sửa chữa xong cứ thúc giục anh. Anh lách qua những Layer chồng chéo của nỗi sợ và lòng kiêu hãnh, dắt chiếc xe máy cà tàng ra khỏi nhà.

“Cẩn thận nha con, nước lên nhanh lắm đó!” – Tiếng bà chủ nhà vọng ra.

Vinh chỉ kịp gật đầu rồi lao vào màn mưa bụi đang hòa lẫn cùng hơi ẩm của triều cường. Không khí có mùi hôi nồng đặc trưng của bùn đất bị xới tung và mùi cống rãnh bị đẩy ngược lên. Đó là cái mùi của một đô thị đang nghẹt thở vì hạ tầng quá tải.

Đường Nguyễn Tất Thành biến thành một dòng sông ánh sáng hỗn loạn. Những chiếc xe máy chết máy nằm la liệt trên vỉa hè. Những tài xế GrabFood, Baemin co chân lên baga xe, cố gắng bảo vệ túi đồ ăn khỏi những con sóng tràn ra mỗi khi có xe tải lớn chạy qua. Vinh lội xe qua những đoạn ngập nửa bánh, cảm nhận cái lạnh buốt của nước tràn vào ống quần.

Càng về gần phía Vĩnh Hội, nước càng sâu. Những con hẻm nhỏ giờ đây biến thành những con kênh rạch đen ngòm. Vinh phải bỏ xe ở một bãi giữ xe cao hơn rồi lội bộ. Nước đã ngập ngang đầu gối. Anh đi giữa những ngôi nhà đang dùng những tấm chắn bằng gỗ hoặc vữa xi măng để ngăn nước tràn vào nhà. Tiếng máy bơm nước chạy rè rè, tiếng người dân hò nhau tát nước, tiếng đồ đạc va chạm… tất cả tạo nên một bản giao hưởng của sự nhếch nhác và kiên cường.

Khi Vinh đến được khu chung cư cũ, cảnh tượng còn tồi tệ hơn anh tưởng. Hệ thống thoát nước của khu này đã hoàn toàn tê liệt. Nước tràn vào sảnh chính, đen kịt và sủi bọt. Vinh vội vã leo lên tầng ba. Hành lang tối tăm giờ đây bốc mùi ẩm mốc nặng nề hơn bao giờ hết.

Đứng trước cửa phòng 302, Vinh nghe thấy những tiếng quát tháo huyên náo. Không phải tiếng khóc của bé An, mà là tiếng của những người đàn ông lạ mặt.

“Cô tưởng livestream là xong chuyện à? Tiền mỹ phẩm đâu? Tiền chiết khấu tháng này đâu?”

Vinh hé cửa nhìn vào. Căn phòng vốn đã chật chội giờ đây càng trở nên ngột ngạt hơn bởi sự hiện diện của hai gã đàn ông xăm trổ, mặc áo khoác giả da bóng lộn. Liên đang đứng nép vào góc tường, che chắn cho bé An phía sau. Đèn ring-light bị xô đổ, nằm sõng soài trên sàn nhà đầy bụi. Những thùng carton mỹ phẩm – cái “vương quốc ảo” của Liên – bị xé toạc, vứt tung tóe.

“Em… em xin mấy anh. Tại triều cường ngập lụt, shipper không lấy hàng được, khách họ hủy đơn hết rồi. Cho em khất đến tuần sau…” – Giọng Liên run rẩy, cái vẻ tự tin khi livestream đã hoàn toàn vỡ nát.

“Khất? Chủ của tôi không biết triều cường là cái gì cả. Ông ấy chỉ biết tiền thôi. Hôm nay không có tiền, thì tôi lấy mớ đèn và điện thoại này trừ nợ!”

Một gã tiến lại định giật lấy chiếc điện thoại iPhone – công cụ kiếm cơm duy nhất của Liên. Bé An bỗng nhiên xông ra, ôm chặt lấy chân gã đàn ông, cắn mạnh một cái.

“Đừng có bắt nạt mẹ con! Đồ xấu xa!”

Gã đàn ông rú lên vì đau, hắn vung tay định tát đứa bé. Không suy nghĩ thêm một giây nào, Vinh đạp cửa xông vào.

“Dừng tay lại!” – Vinh hét lên, giọng anh vang dội trong không gian hẹp.

Hai gã đàn ông quay lại, nhìn Vinh từ đầu đến chân. Anh đang trong bộ dạng nhếch nhác: áo mưa ướt sũng, quần sắn quá gối, chân đi ủng đầy bùn đất. Nhưng ánh mắt của một thợ phục chế ảnh khi đối mặt với một “điểm ảnh lỗi” lại có một sự cương quyết lạ thường.

“Mày là thằng nào? Muốn làm anh hùng cứu mỹ nhân à?” – Gã bị An cắn gằn giọng, tay vẫn nắm chặt cổ tay Liên.

“Tôi là người của công ty chuyển phát. Hàng của các anh bị kẹt ngoài kia vì ngập, tôi đến báo để xử lý đây. Đụng vào phụ nữ và trẻ con là các anh tự làm khó mình đấy, công an đang đi kiểm tra triều cường đầy ngoài hẻm kìa,” Vinh nói xạo một cách bình thản, tay anh vẫn nắm chặt chiếc chân máy ảnh bằng kim loại trong túi đồ nghề.

Sài Gòn năm 2019, người ta sợ nhất là dính vào pháp luật giữa những lúc thiên tai. Hai gã đàn ông nhìn nhau, rồi nhìn bộ dạng “shipper” đầy thuyết phục của Vinh. Chúng hừ lạnh một tiếng, buông Liên ra.

“Được, nể mặt thằng em này. Liên, tối mai mà không có tiền, tôi dỡ sạch cái ổ này đấy. Đi!”

Khi hai gã đi khỏi, căn phòng chìm vào một sự im lặng chết chóc. Liên quỵ xuống sàn nhà. Bé An nhào vào lòng mẹ, khóc nức nở. Nước từ mái hiên thấm qua những vết nứt trên trần chung cư bắt đầu nhỏ tí tách xuống đống mỹ phẩm dỏm đang nằm vương vãi.

Vinh lẳng lặng dựng lại chiếc đèn ring-light. Anh nhặt từng hộp kem, từng thỏi son bị giẫm bẹp vứt vào thùng rác. Anh cảm thấy một sự ghê tởm dữ dội. Những thứ này chính là “bụi mịn” trong cuộc đời của Liên – những thứ độc hại được bao bọc bằng vỏ ngoài bóng bẩy.

“Sao anh lại tới đây?” – Liên ngước lên nhìn Vinh, đôi mắt cô nhòe nhoẹt mascara, gương mặt không còn một chút filter nào che đậy nỗi nhục nhã.

“Tôi thấy triều cường dâng cao, sợ tấm ảnh của bà nội cô bị ướt nên qua mang đi bảo quản giúp,” Vinh nói dối. Anh đưa tay đỡ cô dậy.

Cánh tay Liên lạnh toát và run rẩy. Cô nhìn quanh căn phòng tan hoang, nhìn đứa con gái đang co quắp vì sợ hãi, rồi nhìn vào dòng nước bẩn đang bắt đầu rỉ qua khe cửa chính vào nhà. Thực tế đã tràn vào tận giường ngủ của cô, không một lớp makeup nào che đậy nổi nữa.

“Em… em không còn gì hết anh Vinh ạ,” cô thốt lên, lần đầu tiên gọi đúng tên anh mà không có một sự phòng bị nào. “Khánh đã bỏ em. Chủ hàng thì đòi nợ. An thì… em còn chẳng mua nổi cho nó một hộp sữa sạch giữa cái lúc mọi thứ tăng giá này.”

Vinh nhìn Liên. Trong khoảnh khắc này, anh không còn thấy một cô gái livestream sành điệu, anh thấy lại hình ảnh cô gái năm 22 tuổi mới lên thành phố, ngơ ngác và yếu ớt. Anh muốn ôm cô vào lòng, nhưng đôi bàn tay anh vẫn còn đầy bùn đất của triều cường.

“Còn con. Còn tôi,” Vinh nói chắc nịch. “Đừng lo cho mớ rác này nữa. Thu dọn đồ đạc đi, tôi đưa hai mẹ con sang chỗ tôi. Chỗ đó cao hơn, ít nhất là tối nay không phải ngủ trong nước cống.”

Liên nhìn Vinh, sự tự tôn cuối cùng của cô dường như tan chảy theo dòng nước ngập. Cô lẳng lặng đi thu dọn vài bộ quần áo cho An vào chiếc túi vải bố “sống xanh” – cái túi mà cô từng dùng như một phụ kiện thời thượng, giờ đây lại thực hiện chức năng cơ bản nhất của nó là chứa đựng sự sinh tồn.

Vinh bế bé An trên tay. Đứa trẻ ôm chặt cổ anh, hơi thở nó nóng hổi. Anh cảm nhận được nhịp tim của An – nhanh và gấp gáp. Anh dẫn Liên lội qua dòng nước đen kịt của bến Vĩnh Hội. Ánh đèn đường phản chiếu xuống mặt nước ngập, tạo nên những dải màu dầu loang loáng, hệt như những điểm ảnh bị lỗi trong một file kỹ thuật số bị hỏng nặng.

Vinh đưa mẹ con Liên về căn gác trọ của mình. Căn phòng nhỏ bé bỗng trở nên chật chội nhưng khô ráo. Anh bật chiếc máy lọc không khí cũ lên. Tiếng quạt rè rè thường ngày bỗng trở nên êm ái lạ thường giữa cái tĩnh lặng của đêm khuya.

Liên ngồi trên chiếc ghế duy nhất, nhìn Vinh đang loay hoay nấu một nồi mì tôm cho bé An. Anh cho thêm vào đó một ít thịt băm anh mua hồi chiều – món quà giấu tên mà anh định gửi cho cô nhưng giờ lại dùng để đãi cô ngay tại đây. Mùi thơm của mì tôm và thịt chín lan tỏa trong căn phòng, xua đi cái mùi hôi hám của triều cường còn vương trên quần áo họ.

“Ăn đi con, chú nấu ngon lắm,” Vinh xoa đầu An.

Đứa bé ăn ngấu nghiến, mắt nó vẫn không rời khỏi Vinh. Liên thì chỉ ngồi lặng thinh, cô nhìn bức ảnh bà nội mình đang nằm trên bàn làm việc của Vinh, cạnh những máy móc phục chế hiện đại.

“Anh Vinh… anh vẫn làm nghề này à?” – Liên hỏi, giọng cô dịu đi.

“Ừ. Tôi chỉ giỏi sửa chữa những thứ đã cũ,” Vinh đáp, anh nhìn vào tấm ảnh bà nội Liên. “Vì người ta thường thích nhìn vào quá khứ đẹp đẽ hơn là thực tại đầy bụi bặm.”

Liên cúi đầu. Cô biết anh đang nói về cô. Cô đã cố gắng phục chế bản thân mình thành một con người khác, một “Liên Beauty” không có quá khứ, không có làng quê, chỉ có sự hào nhoáng của Sài Gòn. Nhưng đêm nay, triều cường đã tẩy sạch lớp phục chế đó, để lộ ra một tâm hồn đang rỉ máu.

“Mai em sẽ làm gì?” – Vinh hỏi.

“Em không biết. Chắc là đi làm shipper, hoặc công nhân. Em không thể bán mấy thứ kem trộn đó nữa. Em không muốn An lớn lên và thấy mẹ nó là một kẻ lừa dối,” Liên nói, giọng cô nghẹn lại.

Vinh mỉm cười. Đây là lần đầu tiên sau mười năm anh thấy Liên nói một điều gì đó thật sự “sạch”. Anh đi đến chiếc máy lọc không khí, đưa tay chạm vào màng lọc.

“Cô thấy không, cái máy này cũ rồi, màng lọc của nó bám đầy bụi đen. Nhưng nếu mình chịu khó thay màng lọc mới, không khí trong phòng sẽ lại sạch thôi. Cuộc sống cũng vậy, đôi khi mình phải vứt bỏ những ‘Layer’ cũ kỹ và độc hại đi mới thấy được bầu trời.”

Liên ngước lên nhìn Vinh. Qua màn sương mù mờ ảo bên ngoài cửa sổ, cô thấy một tia sáng nhẹ nhen nhóm. Sài Gòn đêm nay vẫn ngập, không khí vẫn ô nhiễm, nhưng trong căn phòng nhỏ này, lần đầu tiên sau nhiều năm, Vinh và Liên cùng hít thở chung một nhịp đập của sự thật.

Bé An ăn xong, nó lăn ra chiếc nệm nhỏ của Vinh và ngủ thiếp đi. Vinh lấy một chiếc chăn mỏng đắp cho bé. Anh quay lại bàn làm việc, nhìn vào chiếc máy tính đang hiển thị một bức ảnh phục chế dở dang. Anh bất giác nhấn lệnh Undo hàng loạt các bước chỉnh sửa, quay trở lại tấm ảnh gốc đầy vết xước.

“Đôi khi, vẻ đẹp nằm ở chính những vết xước đó,” Vinh thầm nghĩ.

Phía bên kia phòng, Liên cũng đã tựa đầu vào tường và thiếp đi vì mệt mỏi. Vinh đứng lặng ngắm nhìn hai mẹ con. Anh biết, ngày mai khi nước rút, những rác thải nhựa sẽ lại lộ ra trên đường phố, sương mù quang hóa sẽ lại che phủ những tòa nhà. Nhưng trong lòng anh, một màn sương vừa mới tan đi, để lộ ra một con đường mà anh biết mình phải cùng họ bước tiếp.

Tiếng máy lọc không khí vẫn kêu đều đều, lọc đi từng hạt bụi mịn đang cố len lỏi vào phòng. Đêm Sài Gòn trôi đi trong sự tĩnh lặng hiếm hoi của một tâm hồn vừa tìm thấy bến đỗ giữa dòng triều cường.

[CHƯƠNG 5: PIXEL RẠN NỨT]

Bình minh ở Sài Gòn những ngày cuối năm 2019 không bắt đầu bằng ánh mặt trời, mà bằng một quầng sáng đục ngầu xuyên qua lớp bụi mịn dày đặc. Sau đêm triều cường kinh hoàng, nước đã rút đi, để lại trên vỉa hè Quận 4 một lớp bùn non hôi hám và những xác túi nilon bám chặt vào chân tường như những ký ức không chịu rời bỏ. Vinh thức dậy sớm, anh nghe thấy tiếng lạch cạch từ phía góc phòng. Liên đã dậy từ lúc nào, cô đang cố gắng lau chùi lại những hộp mỹ phẩm còn sót lại sau đêm qua.

Căn gác trọ của Vinh vốn là một “ốc đảo” ngăn nắp của những thiết bị số, nay bỗng chốc trở nên xáo trộn bởi sự hiện diện của hai mẹ con. Bé An vẫn đang ngủ say trên chiếc nệm nhỏ, tay vẫn nắm chặt cái kẹp giấy mà Vinh đã uốn cho nó. Nhìn đứa trẻ bình yên giữa đống đổ nát của cuộc đời mẹ nó, Vinh cảm thấy một sự thôi thúc kỳ lạ. Anh không thể chỉ ngồi yên nhìn Liên vật lộn với những “pixel lỗi” này nữa.

“Để đó tôi làm cho,” Vinh nói, giọng anh vẫn còn vương chút ngái ngủ nhưng kiên quyết.

Liên ngước lên, đôi mắt cô ráo hoảnh, không còn dấu vết của những giọt nước mắt đêm qua. Sài Gòn đã dạy cô cách nhanh chóng khoác lên mình một lớp Overlay mới để sinh tồn. “Anh giúp em đêm qua là đủ rồi. Em phải lau sạch đống này để chiều nay còn lên sóng. Mấy chị khách đang giục dữ lắm.”

Vinh bước lại gần, cầm lấy một thỏi son bị trầy xước vỏ nhựa bên ngoài. “Cô định bán thứ này bằng cách nào? Khách hàng bây giờ tinh mắt lắm, chỉ cần một vết xước nhỏ trên màn hình , họ sẽ dìm hàng cô ngay.”

Liên thở dài, bàn tay cô dừng lại trên lớp vỏ nhựa nứt nẻ. “Thì em dùng filter. Điện thoại bây giờ cái gì chẳng làm mượt được.”

“Filter của điện thoại chỉ là những thuật toán rẻ tiền,” Vinh lắc đầu, anh kéo chiếc ghế xoay về phía bàn làm việc, nơi chiếc màn hình UltraSharp đang hiển thị những dải màu chuẩn xác đến từng nanomet. “Nếu cô muốn cứu cái ‘vương quốc ảo’ của cô, cô cần một sự phục chế chuyên nghiệp hơn. Tôi sẽ giúp cô thiết kế lại không gian livestream, chỉnh ánh sáng và xử lý hình ảnh trực tiếp qua máy tính. Tôi sẽ biến những hộp mỹ phẩm trầy xước này thành những món đồ sang trọng như vừa ra khỏi showroom.”

Liên nhìn Vinh với vẻ nghi ngại. Trong thế giới của cô, mọi thứ đều phải có giá. “Anh muốn gì ở em? Em không còn tiền để trả thêm cho anh đâu.”

Vinh cười nhạt, một nụ cười chứa đựng sự tự giễu. “Tôi không cần tiền. Tôi chỉ muốn xem thử, liệu kỹ thuật của tôi có thể che đậy được bao nhiêu phần sự thật của cuộc đời này.”

Anh bắt đầu dọn dẹp một góc phòng, biến nó thành một studio nhỏ. Vinh lắp đặt hệ thống đèn LED chuyên dụng, điều chỉnh nhiệt độ màu về mức 5600K để tôn lên sắc tố da của Liên mà không làm biến đổi màu sắc thật của sản phẩm. Anh kết nối chiếc máy ảnh DSLR của mình vào máy tính, sử dụng một phần mềm xử lý hình ảnh thời gian thực mà anh vốn chỉ dùng để phục chế những thước phim tài liệu cũ.

“Ngồi vào đây,” Vinh ra hiệu.

Liên ngần ngừ rồi ngồi xuống. Qua ống kính của Vinh, mọi nếp nhăn, mọi quầng thâm và cả sự mệt mỏi trên gương mặt cô hiện lên rõ mồn một. Nhưng rồi, dưới những ngón tay điêu luyện của Vinh trên bàn phím, một phép màu kỹ thuật số bắt đầu diễn ra.

Vinh không dùng những bộ lọc làm đẹp có sẵn. Anh thực hiện việc “Digital Retouching” (chỉnh sửa kỹ thuật số) trực tiếp trên từng khung hình đang truyền phát. Anh tạo ra một lớp mặt nạ ảo (Masking) giúp làm mịn những vết rạn trên gương mặt Liên nhưng vẫn giữ lại cấu trúc da tự nhiên. Anh tăng độ bão hòa màu cho thỏi son, xóa đi những vết xước trên vỏ nhựa bằng thuật toán thông minh.

Trên màn hình máy tính, Liên hiện lên như một nữ thần. Ánh sáng từ chiếc máy lọc không khí bên cạnh hắt vào tạo nên một quầng sáng mờ ảo quanh tóc cô, giống như một lớp hào quang tự nhiên.

“Trời ơi… là em thật sao?” Liên thốt lên, cô đưa tay chạm vào màn hình như thể đang chạm vào một giấc mơ.

“Không, đó là một phiên bản ‘đã qua xử lý’ của cô,” Vinh đáp, mắt anh vẫn không rời khỏi những biểu đồ màu sắc. “Tôi đang dùng những điểm ảnh để vá víu lại những gì triều cường đã phá hủy.”

Buổi livestream chiều hôm đó là một cú nổ lớn. Với chất lượng hình ảnh sắc nét vượt trội so với những đối thủ livestream bằng điện thoại cùi bắp, “Liên Beauty” lập tức thu hút hàng ngàn lượt xem. Những dòng comment nhảy liên tục: “Chị Liên hôm nay đẹp quá!”, “Mỹ phẩm bên này nhìn xịn thật sự, vỏ bóng loáng luôn”, “Chốt đơn chị ơi!”.

Liên say sưa nói cười trước ống kính. Cô hóa thân vào vai diễn của mình một cách hoàn hảo. Vinh đứng sau màn hình, điều chỉnh từng thanh trượt, đảm bảo rằng không một “pixel rạn nứt” nào bị lộ ra. Anh cảm thấy một sự mâu thuẫn đau đớn. Anh, người thợ phục chế vốn luôn tôn thờ sự nguyên bản, nay lại đang trở thành kẻ đồng lõa cho một sự lừa dối tinh vi nhất.

Giữa buổi livestream, bé An tỉnh dậy. Đứa trẻ ngơ ngác nhìn mẹ mình đang rạng rỡ dưới ánh đèn. Nó định chạy lại, nhưng Vinh đã nhanh chóng bế nó lên, đặt ngón tay lên môi ra hiệu giữ im lặng.

“Mẹ đang ở trong tivi hả chú?” An thì thầm, đôi mắt nó tròn xoe.

“Mẹ đang ở trong một thế giới khác, An ạ. Một thế giới không có bụi mịn và nước ngập,” Vinh trả lời, anh cảm thấy cổ họng mình khô khốc.

Anh dẫn bé An ra phía sau ban công nhỏ. Sài Gòn lúc hoàng hôn hiện ra với một màu xám xịt của khói bụi và khí thải. Dưới đường, những chiếc áo khoác xanh của Grab và sắc đỏ của Baemin vẫn đang hối hả ngược xuôi. Vinh lấy ra chiếc khẩu trang y tế nhỏ xíu đeo cho An.

“Tại sao mình phải đeo cái này hả chú?”

“Để lọc đi những thứ không sạch, để con chỉ hít vào những gì tinh khiết nhất,” Vinh đáp, anh chợt nhận ra mình cũng đang làm điều tương tự với hình ảnh của mẹ nó – lọc đi sự thật để chỉ để lại những gì lấp lánh.

Tối hôm đó, Liên chốt được hơn hai trăm đơn hàng – một kỷ lục kể từ khi cô bắt đầu nghề này. Sau khi tắt máy, cô gục đầu xuống bàn, thở dốc. Sự kiệt sức hiện rõ trên gương mặt khi không còn những ánh đèn hỗ trợ.

“Anh Vinh, mình giàu rồi! Với số tiền này, em có thể trả nợ và mua cho An một bộ đồ mới đi chơi SEA Games vào tuần sau,” Liên reo lên, nhưng giọng cô lại khàn đặc.

Vinh nhìn những con số trên màn hình, rồi nhìn những hộp mỹ phẩm dỏm đang nằm ngổn ngang. “Cô có biết tại sao họ mua không? Họ mua vì họ tin vào cái hình ảnh mà tôi vừa tạo ra. Họ tin vào một ảo ảnh không có thật.”

“Thì sao chứ? Ở Sài Gòn này, có cái gì là thật hoàn toàn đâu?” Liên phản bác, cô vội vàng mở ứng dụng ngân hàng để kiểm tra số dư. “Người ta đeo khẩu trang để giấu mặt, người ta dùng app để sửa hình, người ta ăn thịt lợn dịch mà cứ tưởng là thịt sạch. Em chỉ cho họ cái họ muốn thấy thôi.”

Vinh im lặng. Anh quay lại bàn làm việc, bắt đầu sao lưu dữ liệu. Những pixel rạn nứt trên màn hình đã được sửa xong, nhưng anh cảm thấy những vết nứt trong lòng mình và Liên đang ngày càng lớn hơn.

Sự thành công của buổi livestream đã thu hút sự chú ý của một nhãn hàng mỹ phẩm lớn hơn – thực chất là một chuỗi cung ứng kem trộn cao cấp đang thâm nhập thị trường Sài Gòn. Đại diện của họ, một người đàn ông mặc vest bóng bẩy tự xưng là “Giám đốc chiến lược”, đã tìm đến tận nhà Vinh sau khi xem những video của Liên.

Hắn ta ngồi trong căn phòng trọ nhỏ hẹp, nhìn quanh với vẻ khinh khỉnh nhưng khi nhìn vào màn hình máy tính của Vinh, mắt hắn sáng lên.

“Kỹ thuật xử lý hình ảnh của anh rất tuyệt. Tôi muốn ký hợp đồng độc quyền với cô Liên. Chúng tôi sẽ cung cấp hàng, lo khâu vận chuyển, cô Liên chỉ cần lên sóng và ‘diễn’ thôi. Chúng tôi sẽ trả cho các anh mức chiết khấu gấp ba lần hiện tại,” hắn đưa ra một tờ hợp đồng dày cộm.

Vinh cầm tờ hợp đồng, đọc qua những điều khoản. “Bên B (Liên) có trách nhiệm khẳng định sản phẩm có chiết xuất 100% tự nhiên, không gây tác dụng phụ, bất kể thành phần thực tế là gì…”

“Đây là lừa đảo,” Vinh ném tờ hợp đồng xuống bàn. “Tôi không dùng kỹ thuật của mình để bán những thứ thuốc độc này.”

“Lừa đảo?” Hắn cười lớn, rút ra một ly sữa tươi trân châu đường đen đang uống dở đặt lên bàn Vinh. “Anh nhìn ly nước này đi. Người ta xếp hàng cả tiếng đồng hồ để mua nó với giá sáu mươi ngàn. Anh nghĩ trong đó có bao nhiêu phần là sữa tươi, bao nhiêu phần là hóa chất và hương liệu? Nhưng người ta vẫn uống, vì nó ‘hot’, vì nó cho người ta cảm giác mình đang thuộc về một trào lưu thượng lưu. Mỹ phẩm của tôi cũng vậy thôi.”

Vinh nhìn ly trà sữa, những giọt nước đọng trên thành ly nhỏ xuống bàn, thấm vào một tấm ảnh cũ đang để cạnh đó. Anh cảm thấy một sự xúc phạm sâu sắc.

“Anh đi đi,” Vinh gằn giọng.

Nhưng Liên đã bước tới, cô cầm lấy tờ hợp đồng. Ánh mắt cô rực lên một sự thèm khát mà Vinh chưa từng thấy. “Anh Vinh, anh đừng có bảo thủ như thế nữa. Anh có biết tiền trường của An tháng sau tăng bao nhiêu không? Anh có biết chủ nhà đang dọa đuổi em vì vụ ồn ào đêm triều cường không?”

“Nhưng Liên, cô không thể bán rẻ lương tâm mình như thế. Nếu khách hàng dùng thứ này mà hỏng mặt thì sao?”

“Họ tự nguyện mua mà! Em có bắt họ mua đâu!” Liên hét lên, sự phòng bị và tự ái của một người nghèo lâu năm bùng phát. “Anh có kỹ thuật, anh có học thức, anh sống thanh cao được. Còn em, em chỉ có cái mặt này để kiếm tiền nuôi con thôi. Anh giúp em ‘phục chế’ hình ảnh của em, thì hãy giúp cho trót đi!”

Sự rạn nứt giữa họ nổ ra ngay giữa căn phòng nhỏ. Vinh nhìn Liên, anh thấy cô đang biến thành một nhân vật mà anh không thể nhận ra. Cô không còn là “điểm ảnh” cần được cứu nữa, cô đang chủ động chọn cách trở thành một “pixel giả”.

Đúng lúc đó, bé An đang chơi ở góc phòng bỗng ho sặc sụa. Cơn ho kéo dài, tím tái cả mặt mày. Vinh vội vàng chạy lại, bế bé lên.

“An! Con sao thế?”

“Khụ… khụ… Chú ơi… con thấy khó thở quá… sương mù… sương mù vào trong cổ con rồi…”

Vinh nhìn ra cửa sổ. Một đợt sương mù quang hóa mới đang bao phủ thành phố. Chỉ số không khí báo ngưỡng tím: Nguy hại. Cái máy lọc không khí cũ kỹ của Vinh kêu lên một tiếng “khục” rồi ngừng hoạt động. Màng lọc đã bám quá nhiều bụi đen, nó không thể chống chọi thêm được nữa.

Căn phòng bỗng chốc trở nên ngột ngạt. Mùi mỹ phẩm rẻ tiền, mùi trà sữa đường đen bốc lên từ ly nước của gã giám đốc, hòa lẫn với không khí ô nhiễm tràn vào. Liên đứng sững lại, tờ hợp đồng trên tay cô rơi xuống dòng nước triều cường còn sót lại dưới chân bàn.

“Hợp đồng hay là phổi của con cô?” Vinh nhìn Liên, ánh mắt anh đau đớn như bị một vết dao cứa vào. “Cô muốn phục chế cuộc đời mình bằng cách này sao?”

Gã giám đốc thấy tình hình không ổn, lẳng lặng cầm lấy ly trà sữa và chuồn thẳng. Liên nhào tới, ôm lấy bé An từ tay Vinh. Cô nhìn vào cái máy lọc không khí đã tắt lịm, rồi nhìn vào đống mỹ phẩm hào nhoáng trên kệ. Sự lấp lánh bỗng chốc trở nên tàn nhẫn đến mức đáng sợ.

Đêm đó, Vinh không ngủ. Anh tháo chiếc máy lọc không khí ra, bắt đầu lau chùi từng cánh quạt, từng khe hở. Anh nhận ra mình đã quá sai lầm khi nghĩ rằng chỉ cần dặm vá những pixel trên màn hình là có thể cứu được một cuộc đời. Anh đang cố lọc không khí bằng một cái màng lọc đã cũ nát, cũng giống như anh đang cố cứu Liên bằng cách giúp cô lừa dối tốt hơn.

Liên ngồi ở góc giường, ôm bé An đã dịu đi cơn ho nhờ được thở máy xông mũi mà Vinh mượn của hàng xóm. Cô nhìn Vinh, giọng nhỏ nhẹ hối lỗi:

“Em xin lỗi… Em đã bị mấy con số đó làm mờ mắt.”

Vinh không quay đầu lại, tay anh vẫn tỉ mẩn lau lớp bụi đen kịt. “Cô không có lỗi. Sài Gòn năm 2019 này có quá nhiều thứ làm người ta mờ mắt. Người ta lọc bụi bằng khẩu trang, lọc nước bằng máy, nhưng không ai biết cách lọc đi sự tham lam trong lòng mình cả.”

Anh đứng dậy, cầm lấy tấm ảnh bà nội Liên – thứ duy nhất anh phục chế bằng cả trái tim chứ không phải bằng thủ thuật lừa dối.

“Tôi sẽ không giúp cô livestream theo kiểu đó nữa. Ngày mai, tôi sẽ gỡ hết những bộ lọc làm đẹp ra. Chúng ta sẽ livestream thật. Cô sẽ kể cho họ nghe về việc triều cường đã phá hỏng hàng hóa như thế nào, về việc giá thịt lợn tăng làm cuộc sống khó khăn ra sao. Chúng ta sẽ bán những thứ thật sự có ích, dù ít tiền hơn.”

Liên nhìn tấm ảnh bà nội. Gương mặt phúc hậu của người bà như đang khích lệ cô. “Nhưng liệu có ai xem không anh? Người ta chỉ thích những gì lấp lánh thôi mà.”

“Có thể ít người xem hơn, nhưng những người ở lại sẽ là những người thật lòng. Chúng ta cần những ‘pixel gốc’, Liên ạ. Một bức ảnh đẹp không phải là bức ảnh không có vết xước, mà là bức ảnh kể được câu chuyện chân thật nhất.”

Bên ngoài, Sài Gòn vẫn đang chìm trong màn sương mù quang hóa. Tiếng còi xe cứu thương vang lên từ phía xa, báo hiệu cho những hệ lụy của một thành phố đang bị đầu độc bởi bụi mịn và sự giả tạo. Nhưng trong căn phòng nhỏ ở Quận 4, chiếc máy lọc không khí sau khi được Vinh sửa chữa lại bắt đầu quay đều. Một luồng gió mát rượi, tinh khiết thổi qua, xua đi mùi hóa chất mỹ phẩm.

An cựa mình trong giấc ngủ, nó mỉm cười, có lẽ nó đang mơ thấy “nơi có nhiều mây trắng” – nơi mà mây thực sự được làm từ hơi nước chứ không phải từ bụi mịn . Vinh ngồi xuống cạnh Liên, họ cùng nhìn vào màn hình máy tính đang hiển thị một bức ảnh phục chế ở chế độ “Original”. Những vết xước vẫn còn đó, nhưng đôi mắt của nhân vật thì sáng ngời và tràn đầy sức sống.

“Đôi khi, mình phải chấp nhận sự rạn nứt để ánh sáng có thể lọt vào,” Vinh khẽ nói, tay anh chạm vào một điểm ảnh trên màn hình – một điểm ảnh thật thà đến đau lòng.

[CHƯƠNG 6: MÙI LÁ CHUỐI]

Tháng mười hai năm 2019 gõ cửa Sài Gòn bằng một nốt trầm mặc của những cơn sương mù quang hóa kéo dài. Vinh thức dậy, cảm giác lồng ngực mình hơi nặng nề, như thể những hạt bụi mịn đã len lỏi qua khe cửa và kết tủa thành những tảng đá nhỏ trong phổi. Anh nhìn sang phía nệm, Liên và bé An vẫn đang ngủ. Ánh sáng lờ mờ từ chiếc máy lọc không khí đã được anh thay màng lọc mới tỏa ra một quầng xanh dịu nhẹ, tạo nên một sự tương phản kỳ lạ với màn xám xịt bên ngoài cửa sổ.

Trên màn hình điện thoại, Facebook tràn ngập những hình ảnh về phong trào “Sống xanh”. Những hashtag #ZeroWaste, #NoPlastic liên tục hiện lên. Người ta rủ nhau nhặt rác ở những bãi biển xa xôi, khoe những chiếc bình inox, những chiếc túi vải bố và những bó rau được quấn bằng lá chuối thay vì màng bọc nilon. Vinh nhìn xuống sàn nhà, nơi những vỏ hộp mỹ phẩm bằng nhựa rẻ tiền của Liên vẫn còn vương vãi. Có một sự trớ trêu đến đau lòng: khi cả thành phố đang hừng hực khí thế cứu lấy hành tinh, thì ngay tại đây, trong căn gác trọ nhỏ hẹp này, một người đàn bà đang phải bán đi những thứ “rác thải hóa chất” để cứu lấy cái bụng của con mình.

Vinh đứng dậy, anh lén mở ngăn kéo, lấy ra một xấp vải lanh cũ mà anh đã mua từ một cửa hàng đồ si ở Quận 5. Anh định tự tay may cho Liên và An những chiếc khẩu trang vải nhiều lớp, có ngăn nhét màng lọc carbon. Giữa cái thời buổi mà khẩu trang chuyên dụng trở nên khan hiếm và đắt đỏ, hành động này đối với Vinh không chỉ là tiết kiệm, mà là một cách anh cố gắng “phục chế” lại sự an toàn cho họ bằng những chất liệu thuần khiết nhất.

Mùi vải lanh thơm mùi nắng cũ hòa quyện với mùi lá chuối tươi từ một giỏ rau anh vừa mua sớm nay tạo nên một tầng hương vị lạ lẫm trong phòng. Vinh đưa tay chạm vào lớp lá chuối xanh mướt, cảm giác mát lạnh và trơn nhẵn của nó khiến anh nhớ về những ngày còn ở quê, khi mẹ anh gói bánh tét vào mỗi dịp cuối năm. Ở Sài Gòn, người ta đang tung hô lá chuối như một phát kiến vĩ đại của thời đại mới, trong khi với những người như Vinh, đó chỉ là một mảnh ký ức nguyên bản mà họ buộc phải đánh mất khi bước chân vào dòng chảy đô thị.

“Anh Vinh… anh đang làm gì thế?” – Liên dụi mắt ngồi dậy, giọng cô còn vương chút mệt mỏi.

“Tôi đang chuẩn bị một chút đồ để lát nữa chúng ta đi siêu thị,” Vinh đáp, anh khéo léo giấu đi xấp vải lanh. “Nghe bảo mấy siêu thị lớn đang gói rau bằng lá chuối, tôi muốn dẫn hai mẹ con đi xem thử. Tiện thể, mua ít thực phẩm sạch cho bé An.”

Liên nhìn giỏ rau trên bàn, ánh mắt cô phảng phất một sự tự giễu. “Lá chuối à? Ngày xưa ở quê mình dùng để cho lợn ăn, giờ vào Sài Gòn lại thành thứ sang chảnh. Đúng là đời, cái gì cũ quá rồi cũng có lúc lên ngôi anh nhỉ?”

Vinh không đáp, anh nhìn vào đôi bàn tay Liên – những ngón tay vốn nhỏ nhắn giờ đây đang bị bong tróc vì tiếp xúc với các loại hóa chất trong mỹ phẩm dỏm. Anh biết, để đưa cô trở về với “mùi lá chuối” đích thực, anh sẽ phải đối mặt với một cuộc chiến cam go hơn nhiều so với việc chỉnh sửa vài pixel trên màn hình.

Siêu thị ở Quận 1 vào buổi sáng cuối tuần đông nghịt người. Đây là nơi tiên phong trong phong trào “Sống xanh” tại TP.HCM. Vinh dắt bé An, theo sau là Liên. Họ đi qua những gian hàng thực phẩm rực rỡ ánh đèn. Tại khu vực rau củ, một đám đông đang vây quanh những sạp hàng đặc biệt. Những bẹ hành lá, những quả mướp đắng, những bó rau cải được quấn bằng những lớp lá chuối xanh ngắt, buộc lại bằng dây lạt tre mộc mạc.

“Đẹp quá mẹ ơi! Rau mặc áo lá chuối nè!” – Bé An reo lên, nó đưa tay chạm vào lớp lá mát rượi.

Vinh quan sát Liên. Cô đứng lặng trước sạp rau, đôi mắt lấp lánh một sự xao động. Có lẽ cái mùi hương ngai ngái, nồng nàn của lá chuối tươi đang đánh thức trong cô những lớp Layer ký ức đã bị chồng lấp bởi khói bụi Sài Gòn. Nhưng ngay sau đó, cô nhìn sang bảng giá. Rau được quấn lá chuối đắt gấp đôi rau bình thường trong túi nilon.

“Đắt quá,” Liên lầm bầm, cô vội vã kéo bé An đi sang khu vực thực phẩm giảm giá. “Lá chuối thì cũng có làm cho rau ngon hơn đâu. Chỉ là hình thức thôi mà.”

“Không phải là hình thức, Liên ạ. Đó là thái độ với sự sống,” Vinh bước lại gần, anh nhấc một bó rau cải quấn lá chuối lên. “Chúng ta đang hít thở thứ bụi mịn độc hại này hằng ngày, nếu không bắt đầu từ những việc nhỏ nhất như thế này, thì đời con cháu mình sẽ chỉ còn thấy lá chuối qua những tấm hình phục chế của tôi thôi.”

Liên quay lại nhìn Vinh, nụ cười của cô trở nên chua chát. “Thái độ với sự sống? Anh Vinh, anh có biết để có được cái ‘thái độ’ đó, người ta phải có tiền không? Những người đi siêu thị này, họ dư dả, họ có quyền chọn sống xanh. Còn em, em đang phải lo từng bữa cơm cho An giữa cái lúc giá thịt lợn tăng như điên thế này. Với em, nilon hay lá chuối không quan trọng bằng việc cái bụng có no hay không.”

“Nhưng cô đang đầu độc người khác để lấp đầy cái bụng đó!” – Vinh không kiềm chế được, anh hạ thấp giọng nhưng đầy sức nặng. “Đống mỹ phẩm cô đang bán, những thứ hóa chất được bọc trong những vỏ nhựa lấp lánh đó, nó cũng là một loại ‘rác thải’ nguy hiểm. Cô livestream nói về cái đẹp, nhưng thực chất cô đang gieo rắc sự tàn úa. Cô có thấy mình đang mâu thuẫn không? Cô dắt con đi ngắm lá chuối, nhưng về nhà lại đóng gói những thứ độc hại vào túi nilon để gửi đi khắp nơi.”

Liên đứng sững lại giữa lối đi của siêu thị. Những người xung quanh bắt đầu ngoái lại nhìn. Một nhân viên siêu thị đang sắp xếp lại những chiếc khẩu trang vải kháng khuẩn nhìn họ với vẻ tò mò. Sự thật của Vinh như một nhát dao rạch toạc lớp Filter cuối cùng mà Liên đang cố giữ. Cô cảm thấy hổ thẹn, một nỗi hổ thẹn rát bỏng, nhưng sự bướng bỉnh và áp lực sinh tồn đã khiến cô phản kháng.

“Vậy anh muốn em làm gì? Nghỉ bán rồi cả nhà ra đường nhặt rác à?” – Liên gằn giọng, mắt cô đỏ hoe. “Anh là thợ phục chế, anh nhìn cuộc đời qua ống kính, mọi thứ đều có thể chỉnh sửa bằng một cú click chuột. Còn cuộc đời em không có nút ‘Undo’. Em lỡ đâm lao thì phải theo lao thôi.”

Vinh nhìn Liên, anh cảm thấy một sự bất lực tràn trề. Anh nhận ra khiếu khuyết của chính mình: anh luôn muốn mọi thứ trở về trạng thái “nguyên bản” hoàn hảo, nhưng anh quên mất rằng con người là một thực thể sinh học biến đổi không ngừng dưới áp lực của môi trường. Anh đang cố bắt một bông hoa nhựa phải có mùi thơm của lá chuối.

Đúng lúc đó, điện thoại của Liên rung lên. Một số điện thoại lạ. Cô bắt máy, và ngay lập tức, gương mặt cô biến sắc.

“Alô… Vâng, em là Liên… Chị nói sao cơ? Da mặt chị bị làm sao? Chị dùng kem của em mà bị nổi mụn nước à?… Chị bình tĩnh đã, có thể do da chị không hợp…”

Tiếng quát tháo từ đầu dây bên kia to đến mức Vinh đứng cạnh cũng nghe thấy. Một khách hàng cũ đã tìm được số điện thoại cá nhân của cô và đang đòi kiện cô vì loại kem dưỡng da “trắng cấp tốc” mà cô đã bán cách đây hai tuần.

Họ vội vã rời khỏi siêu thị. Bầu trời Sài Gòn bỗng đổ một cơn mưa trái mùa, những hạt mưa hòa lẫn với bụi và khói tạo thành một thứ chất lỏng xám xịt, nhớp nháp trên mặt đường. Vinh đưa Liên và An vào một quán cà phê vỉa hè để tránh mưa. Liên ngồi sụp xuống ghế, hai tay ôm mặt, chiếc điện thoại vẫn không ngừng báo tin nhắn chửi bới từ vị khách hàng kia.

“Họ nói sẽ đến tận chung cư tìm em… Họ nói sẽ báo công an vì em bán hàng giả…” – Liên run rẩy.

Vinh lấy trong túi ra một chiếc khẩu trang vải lanh anh vừa làm xong, đưa cho Liên. “Đeo vào đi. Đừng để người ta nhận ra cô lúc này.”

“Anh Vinh… em phải làm sao đây?” – Liên ngước lên nhìn anh, ánh mắt cô hoàn toàn sụp đổ. “Số tiền em kiếm được từ buổi livestream hôm trước, em đã dùng để trả nợ một nửa cho chủ hàng rồi. Giờ họ đòi bồi thường, em lấy đâu ra tiền?”

Đúng lúc này, vị khách hàng kia gửi một tấm hình qua tin nhắn. Vinh cầm lấy điện thoại của Liên xem. Đó là gương mặt một người phụ nữ trẻ, nhưng làn da đã bị tàn phá nặng nề bởi corticoid – một thành phần phổ biến trong các loại kem trộn rẻ tiền. Những vết mụn nước vỡ ra, để lộ những vùng da đỏ hỏn, rỉ dịch. Cảnh tượng ấy còn ám ảnh hơn bất kỳ “pixel chết” nào mà Vinh từng phục chế.

Cái “mùi lá chuối” thơm tho lúc sáng giờ đây hoàn toàn bị lấn át bởi mùi hóa chất độc hại đang hiển hiện trước mắt. Vinh cảm thấy một cơn giận dữ lạnh lùng dâng lên. Anh nhìn Liên, không phải bằng ánh mắt cảm thông, mà bằng ánh mắt của một vị thẩm phán.

“Cô thấy chưa? Đây chính là cái giá của những ‘Filter hạnh phúc’ mà cô đã tạo ra,” Vinh nói, giọng anh lạnh như băng. “Cô không chỉ bán một thỏi son hay một hộp kem, cô đang bán đi sức khỏe và cả danh dự của người khác. Những thứ nhựa rẻ tiền này không bao giờ có thể tạo ra được vẻ đẹp thực sự. Chúng chỉ là những lớp Overlay che đậy sự thối rữa.”

Bé An thấy mẹ khóc, nó cũng mếu máo theo. Nó cầm lấy chiếc túi vải bố của Liên, bắt đầu lấy ra những hộp mỹ phẩm còn sót lại và ném chúng xuống nền đất đang bị nước mưa tràn vào. “Mẹ đừng bán cái này nữa! Cái này làm người ta đau! Con không thích mẹ bán cái này đâu!”

Hành động ngây ngô của đứa trẻ như một cú đấm bồi vào trái tim đang rạn nứt của Liên. Cô nhào tới, ôm chặt lấy An, khóc nấc lên. “Mẹ xin lỗi… mẹ xin lỗi con…”

Vinh đứng dậy, anh nhìn ra màn mưa bụi mù mịt. Anh nhận ra đây chính là thời điểm của một cuộc “phục chế” thật sự. Không phải trên màn hình máy tính, mà là trong cuộc đời của hai mẹ con họ.

“Nghe này Liên,” Vinh quay lại, ánh mắt anh đã bớt đi vẻ khắc nghiệt. “Tôi sẽ giúp cô giải quyết vụ này. Tôi có một người bạn làm ở viện da liễu, tôi sẽ đưa vị khách kia đến đó điều trị và chịu toàn bộ chi phí. Còn số mỹ phẩm còn lại, cô phải tiêu hủy hết. Ngay lập tức.”

“Nhưng… lấy tiền đâu ra hả anh?”

Vinh hít một hơi thật sâu. “Tôi sẽ bán đi bộ máy tính và dàn đèn studio của tôi. Dù sao thì Sài Gòn 2019 này cũng không cần thêm những thợ phục chế ảnh lừa dối như tôi nữa. Chúng ta sẽ làm lại từ đầu.”

“Làm lại… bằng cách nào?”

“Cô còn nhớ mẹ cô ở quê vẫn hay làm dầu dừa và tinh dầu bưởi không?” – Vinh hỏi, một kế hoạch bắt đầu thành hình trong đầu anh. “Chúng ta sẽ về quê, thu gom những nguyên liệu tự nhiên nhất. Chúng ta sẽ bán những thứ có mùi của lá chuối, mùi của hương bưởi, mùi của sự thật. Sẽ chậm hơn, ít tiền hơn, nhưng cô sẽ không phải đeo khẩu trang để trốn tránh ai cả.”

Liên nhìn Vinh, đôi mắt cô nhòe lệ nhưng bắt đầu ánh lên một tia hy vọng mong manh. “Anh thật sự sẽ bỏ tất cả để giúp em sao?”

“Tôi không bỏ tất cả. Tôi đang tìm lại bản thể gốc của mình đấy thôi,” Vinh mỉm cười, anh đưa tay lau giọt nước mưa trên trán bé An. “Sài Gòn bụi mịn quá, chúng ta cần một chút không khí sạch, dù phải tự tay lọc lấy.”

Đêm đó, căn gác trọ của Vinh bốc lên một thứ mùi kỳ lạ. Đó là mùi của sự thanh lọc. Vinh và Liên cùng nhau mở từng hộp kem, từng thỏi son dỏm và đổ chúng vào một thùng chứa chất thải hóa chất chuyên dụng mà Vinh mượn được từ phòng thí nghiệm cũ. Những thứ chất lỏng nhiều màu sắc, sền sệt và bốc mùi hăng hắc ấy chảy xuống, trông như những mảng màu bị lỗi trong một file đồ họa bị hỏng.

Vinh bọc những vỏ nhựa rỗng vào trong một lớp lá chuối khô rồi cho vào túi vải. Hành động này mang tính biểu tượng cao: anh đang dùng chất liệu tự nhiên để phong tỏa những rác thải nhân tạo. Liên làm việc một cách lầm lũi, đôi bàn tay cô run rẩy nhưng ánh mắt đã trở nên kiên định hơn.

Bé An ngồi ở góc phòng, nó đang dùng những mảnh vải lanh thừa của Vinh để quấn cho con búp bê cũ. Nó không còn hỏi về “ba ở nơi nhiều mây trắng” nữa. Có lẽ nó cảm nhận được ba nó đang ở ngay đây, bằng xương bằng thịt, đang cùng mẹ nó quét dọn lại cuộc đời.

“Xong rồi,” Vinh nói khi hộp mỹ phẩm cuối cùng được dọn sạch.

Anh mở cửa sổ. Cơn mưa đã tạnh, nhưng không khí vẫn còn nặng nề mùi bụi mịn. Tuy nhiên, trong căn phòng này, cái mùi hóa chất hăng hắc đã biến mất, thay vào đó là mùi thơm dìu dịu của lá chuối và vải lanh mới. Vinh lấy ra hai chiếc khẩu trang vải anh vừa hoàn thiện xong, thêu lên góc một hình chiếc lá chuối nhỏ màu xanh.

“Đeo vào đi,” Vinh đưa cho Liên. “Ngày mai chúng ta sẽ bắt đầu chuyến đi về miền Tây. Chúng ta sẽ đi tìm những ‘nguyên liệu gốc’.”

Liên đeo chiếc khẩu trang vào. Qua lớp vải lanh mềm mại, cô cảm thấy hơi thở mình nhẹ nhàng hơn. Cô nhìn vào chiếc gương cũ trên vách, thấy gương mặt mình dù không có filter nhưng lại có một vẻ bình yên đến lạ thường.

“Cảm ơn anh, Vinh,” cô thì thầm qua lớp vải.

Vinh nhìn ra đại lộ Đông Tây phía xa, nơi những ánh đèn xe máy đang kết thành một dòng sông lửa giữa màn sương mù. Sài Gòn năm 2019 vẫn sẽ tiếp tục cuồng nhiệt, vẫn sẽ tiếp tục ô nhiễm và đầy rẫy những Filter hạnh phúc. Nhưng anh biết, từ đêm nay, cuộc đời anh và Liên đã không còn là một bức ảnh được chỉnh sửa quá đà. Họ đã chấp nhận những vết xước, những điểm ảnh chết để bắt đầu phục chế lại một tâm hồn sạch, giữa một thành phố đầy bụi.

Chiếc máy lọc không khí vẫn chạy đều đều, quầng sáng xanh của nó soi rõ hình chiếc lá chuối thêu trên khẩu trang của Liên. Một khởi đầu mới đang bắt đầu, từ những mùi hương giản dị nhất mà họ từng bỏ quên.

[CHƯƠNG 7: CƠN SỐT ĐỎ]

Tháng mười hai năm 2019, TP. Hồ Chí Minh không chỉ nghẹt thở vì bụi mịn mà còn râm ran một thứ nhiệt lượng khác, rạo rực và cuồng nhiệt hơn bao giờ hết. Đó là cơn sốt bóng đá. SEA Games 30 đang đi đến những ngày cuối cùng, và lần đầu tiên trong lịch sử, cả hai đội tuyển nam và nữ của Việt Nam đều đứng trước ngưỡng cửa thiên đường. Khắp các con phố từ Quận 1 đến Quận 4, những sạp bán cờ đỏ sao vàng, băng rôn “Việt Nam vô địch” mọc lên như nấm sau mưa. Những chiếc áo đỏ sao vàng được bày bán công khai trên vỉa hè, lấn át cả những kệ trà sữa hay những bảng quảng cáo mỹ phẩm.

Vinh đứng trước cửa hàng tạp hóa đầu hẻm, anh chọn mua một lá cờ lớn và hai chiếc băng rôn quấn đầu. Chỉ số AirVisual chiều nay vẫn báo màu cam đậm, nhưng dường như chẳng ai còn quan tâm đến phổi của mình nữa. Người ta đang bận quan tâm đến đôi chân của những cầu thủ. Vinh hít một hơi thật sâu, cảm nhận vị hăng hắc của khói xe hòa lẫn với mùi vải mới của lá cờ. Anh thấy mình cũng đang bị cuốn vào cái dòng chảy cuồng nhiệt ấy, một thứ “filter” tinh thần khổng lồ đang che phủ lên mọi lo âu cơm áo thường nhật.

“Chú Vinh ơi! Con có áo đỏ chưa?” – Tiếng bé An vang lên lanh lảnh.

Vinh quay lại, thấy An đang chạy lon ton ra khỏi nhà, theo sau là Liên. Hôm nay, Liên không còn mặc những bộ váy áo lấp lánh để livestream. Cô mặc một chiếc áo phông đỏ đơn giản, mái tóc buộc đuôi ngựa thấp, gương mặt chỉ tô một chút son nhẹ. Không có ánh đèn studio, không có phần mềm chỉnh sửa, Liên trông gầy hơn nhưng lại có một vẻ gì đó rất thực, rất “nguyên bản”.

“Nè, chú mua cho hai mẹ con đây,” Vinh đưa băng rôn cho Liên.

Ngón tay họ vô tình chạm vào nhau khi Liên đón lấy mảnh vải đỏ. Một luồng điện nhẹ chạy qua, khiến cả hai đều lúng túng nhìn đi chỗ khác. Sài Gòn những ngày này bỗng nhiên trở nên hiền hòa lạ kỳ giữa cái ồn ào. Sự gắn kết giữa Vinh và mẹ con Liên đã không còn đơn thuần là sự giúp đỡ của một thợ phục chế với kẻ gặp nạn. Nó đang dần hình thành một cấu trúc mới, một “layer” tình cảm chân thật mà không có thuật toán nào có thể mô phỏng được.

“Tối nay mình ra đường đi bão nha chú Vinh!” – An hò reo, tay cầm lá cờ vẫy liên tục.

Vinh mỉm cười, nhưng trong lòng anh vẫn vương một chút lo âu. Anh biết, giữa dòng người cuồng nhiệt kia, sự an toàn là một khái niệm xa xỉ. Và anh cũng biết, Khánh – kẻ đại diện cho tất cả những gì giả dối và hào nhoáng mà Liên vừa từ bỏ – chắc chắn sẽ không bỏ lỡ cơ hội này để phô trương quyền lực của mình. Những chiếc xe hơi sang trọng sẽ đi ngược dòng người bão, tạo nên một sự ngăn cách vô hình giữa những kẻ hưởng thụ và những tâm hồn thuần khiết.

Tối hôm đó, trận chung kết bóng đá nam diễn ra. Cả Sài Gòn như nín thở. Vinh dẫn Liên và An ra phố đi bộ Nguyễn Huệ, nơi hàng chục ngàn người đang tập trung trước những màn hình LED khổng lồ. Không khí đặc quánh hơi người, tiếng kèn vuvuzela vang lên chói tai, liên tục và không ngừng nghỉ. Bụi mịn hòa lẫn với khói pháo sáng tạo nên một màn sương mù màu hồng rực rỡ, ma mị dưới ánh đèn cao áp.

“An ơi, bám chặt tay chú nhé!” – Vinh bế An lên vai để bé có thể nhìn thấy màn hình qua biển đầu người nhấp nhô.

Liên đứng sát bên cạnh Vinh. Trong tiếng hò reo dậy đất mỗi khi cầu thủ Việt Nam chạm bóng, cô khẽ tựa vai vào cánh tay anh. Vinh cảm nhận được sức nóng từ cơ thể cô, nghe thấy tiếng hơi thở của cô hòa vào nhịp đập chung của đám đông. Anh chợt nhận ra rằng, đây chính là “pixel hạnh phúc” nhất mà anh từng thấy. Không phải là một hình ảnh được phục chế từ quá khứ, mà là một khoảnh khắc của hiện tại, nơi sự chân thành và tinh thần dân tộc đang hàn gắn những vết nứt trong tâm hồn họ.

Bàn thắng đầu tiên đến. Cả phố đi bộ như nổ tung. Tiếng hô “Việt Nam! Việt Nam!” vang vọng như sấm rền, rung chuyển cả những tòa cao ốc xung quanh. Liên nhảy cẫng lên, ôm chầm lấy Vinh. Trong khoảnh khắc ấy, mọi rào cản, mọi mặc cảm về quá khứ lừa dối dường như biến mất hoàn toàn. Cô không còn là “Liên Beauty” livestream mỹ phẩm dỏm, cô chỉ là một người phụ nữ Việt Nam đang cháy hết mình vì niềm vui chung.

Vinh nhìn lên bầu trời. Những chùm pháo hoa giấy được bắn lên, lấp lánh như những điểm ảnh rực rỡ trên một tấm ảnh đại cảnh hoàn hảo. Anh tự hỏi, liệu cái cảm giác này có thể kéo dài vĩnh viễn không? Hay nó cũng giống như một trận đấu bóng đá, có bắt đầu và có kết thúc, và khi tiếng còi mãn cuộc vang lên, người ta lại phải quay về với thực tại ô nhiễm và những lo toan vụn vặt?

“Chú Vinh ơi, ba con có thích bóng đá không?” – An chợt hỏi, tiếng nói nhỏ bé của nó bị chìm lấp một nửa trong tiếng ồn.

Vinh khựng lại. Anh nhìn Liên. Cô cũng nghe thấy câu hỏi đó, và nụ cười trên môi cô bỗng chốc héo đi một chút. Cô nhìn về phía những chiếc xe sang trọng đang đậu phía xa, nơi những đại gia đang ngồi trong phòng VIP của các tòa nhà nhìn xuống đám đông.

“Ba con… ba con bận đi chốt đơn dự án rồi, An ạ,” Liên trả lời, giọng cô mang một sự mỉa mai cay đắng.

Đúng lúc đó, bàn thắng thứ hai, rồi thứ ba đến. Trận đấu kết thúc với một chiến thắng vang dội. Chiếc Huy chương Vàng sau bao nhiêu năm chờ đợi đã trở thành sự thật. Cả Sài Gòn bắt đầu “đi bão”. Vinh dắt xe máy ra khỏi bãi, Liên ngồi sau ôm An, tay cầm cờ. Họ hòa vào dòng sông đỏ rực đang cuồn cuộn chảy về phía ngã tư hàng xanh.

Mùi xăng xe nồng nặc, khói pô xe độ của những thanh niên phấn khích khạc ra trắng xóa cả mặt đường. Vinh đeo khẩu trang cho An và Liên, dặn họ bịt chặt. Giữa cái hỗn loạn của tiếng còi xe, tiếng chiêng trống và tiếng kèn, Vinh cảm thấy một sự gắn kết kỳ lạ. Tất cả mọi người, dù giàu hay nghèo, dù là shipper hay dân văn phòng, lúc này đều bình đẳng dưới màu cờ sắc áo. Đây là lần duy nhất trong năm, những hạt bụi mịn PM_2.5 không thể làm người ta sợ hãi bằng nỗi sợ bỏ lỡ niềm vui chiến thắng.

Dòng người bão bị tắc nghẽn tại ngã tư Lê Duẩn – Pasteur. Vinh nhích từng chút một giữa rừng xe máy. Bỗng nhiên, một chiếc Mercedes màu đen bóng loáng, biển số ngũ quý, từ từ rẽ đám đông đi ngược chiều. Chiếc xe sang trọng như một vết cắt lạnh lùng trên nền đỏ rực của những chiếc xe máy cũ kỹ. Tiếng còi của chiếc xe hơi nghe trầm và quyền lực, lấn át hẳn tiếng kèn vuvuzela xung quanh.

Vinh nhìn vào trong lớp kính đen của chiếc xe. Anh sững người. Ngồi ở ghế sau là Khánh. Anh ta đang cầm một ly rượu vang, tay kia ôm eo một cô gái trẻ đẹp – có lẽ là Bích Hoàng hay một nàng thơ mới nào đó. Khánh nhìn ra ngoài cửa sổ, ánh mắt anh ta chứa đầy sự khinh khỉnh khi nhìn đám đông đang hò reo trong khói bụi. Đối với anh ta, cái gọi là tinh thần dân tộc chỉ là một hiện tượng xã hội để anh ta quan sát từ trên cao, từ trong cái không gian máy lạnh thơm mùi nước hoa và hoàn toàn sạch bụi.

Đúng lúc đó, chiếc xe dừng lại ngay cạnh xe của Vinh do dòng người phía trước quá đông. Kính xe từ từ hạ xuống. Khánh nhả một hơi xì gà, làn khói xám xịt phả thẳng vào mặt bé An. Đứa bé ho sặc sụa.

“Ồ, nhìn xem ai đây? Thợ phục chế và nàng thơ livestream của chúng ta đây mà,” Khánh nhếch mép, giọng nói rành rọt xuyên qua tiếng ồn. “Đi bão bằng xe cà tàng à? Có hít đủ bụi cho An không đấy Liên?”

Liên cứng người lại. Cánh tay cô đang ôm eo Vinh bỗng chốc run rẩy. Sự tự ti và nỗi nhục nhã từ quá khứ lại ùa về, che phủ lên niềm hân hoan chiến thắng vừa rồi. Cô nhìn vào chiếc xe sang trọng, rồi nhìn xuống đôi ủng cao su vẫn còn dính bùn từ đêm triều cường của Vinh. Sự tương phản quá lớn khiến cô cảm thấy nghẹt thở.

“Hít bụi mà phổi sạch, còn hơn hít nước hoa mà lòng đầy rác thải nhựa,” Vinh đáp trả, giọng anh bình thản nhưng đanh thép. Anh đưa tay che mũi cho An, mắt nhìn thẳng vào Khánh.

Khánh cười lớn, điệu cười đầy vẻ ban ơn. “Vinh ạ, mày vẫn là thằng thợ sửa ảnh lỗi thời. Mày cố phục chế lại một con người đã hỏng, trong khi ngoài kia thế giới đã sang 5G hết rồi. Liên ơi, nếu em chán cảnh lội nước ngập và hít khói pô, thì cứ gọi anh. Dự án bên Quận 2 vẫn cần một gương mặt đại diện sạch sẽ.”

Khánh đưa ra một tấm danh thiếp sang trọng, nhưng thay vì đưa cho Liên, anh ta thả nó xuống mặt đường đang lấp xấp nước mưa và bụi bẩn. “Nhặt lên nếu em muốn đổi đời.”

Chiếc xe Mercedes lại lên kính, rồ máy lao đi khi đám đông phía trước vừa tản ra một chút. Tấm danh thiếp nằm im dưới vũng nước đen kịt, bị bánh của hàng chục chiếc xe máy cán qua.

Vinh cảm thấy Liên buông lỏng vòng tay. Cô lặng thinh suốt quãng đường còn lại. Những tiếng hô “Việt Nam vô địch” xung quanh bỗng trở nên vô nghĩa. Vinh biết, một vết nứt mới vừa xuất hiện trong bức ảnh mà anh đang cố gắng phục chế. Anh có thể sửa được những điểm ảnh bị cháy sáng, nhưng làm sao anh sửa được lòng tham và sự lung lay của một người phụ nữ khi đứng trước sự cám dỗ của quyền lực?

Họ đi qua những con phố đầy rác thải nhựa sau cơn bão – những chai nước suối, những túi nilon đựng bánh tráng trộn vứt ngổn ngang. Sài Gòn sau chiến thắng trông thật tan hoang và mệt mỏi dưới lớp sương mù quang hóa đang ngày một dày đặc hơn về đêm.

Về đến căn gác trọ, không khí im lặng đến đáng sợ. Bé An đã ngủ thiếp đi vì mệt trên tay Vinh. Anh đặt bé xuống nệm, tháo chiếc khẩu trang đã chuyển sang màu xám đen vì khói bụi ra.

Liên ngồi ở góc bàn, cô nhìn vào bàn tay mình – bàn tay vừa mới chạm vào làn da mịn màng của An, và cũng là bàn tay từng khao khát những món đồ hiệu trong chiếc xe của Khánh. Cô không nói gì, chỉ nhìn vào chiếc máy lọc không khí đang quay đều. Quầng sáng xanh của nó lúc này trông thật cô độc.

“Cô đang nghĩ về tấm danh thiếp đó à?” – Vinh hỏi, anh bắt đầu tháo những lá cờ ra khỏi xe.

“Em… em chỉ thấy mình thật nhỏ bé, anh Vinh ạ,” Liên nói, giọng cô nghẹn lại. “Giữa hàng triệu người ngoài kia, chúng ta là ai? Chúng ta chỉ là những hạt bụi mịn bị cuốn đi bởi những cơn sóng lớn. Chiến thắng của bóng đá là thật, nhưng cái nghèo và sự khinh miệt của những kẻ như Khánh cũng là thật.”

Vinh đi lại gần, anh đặt lá cờ đỏ lên bàn. “Chiến thắng của bóng đá cho chúng ta thấy rằng nếu kiên trì, mình có thể thay đổi được số phận. Còn Khánh, anh ta không phải là một cơn sóng, anh ta chỉ là một Layer phủ lên thực tế một cách giả tạo. Đừng để anh ta làm mờ đi cái bản thể mà cô vừa mới tìm lại được.”

Liên ngước lên nhìn Vinh. Dưới ánh sáng nhạt nhòa của phòng trọ, cô thấy gương mặt anh đầy những vết hằn của mệt mỏi nhưng đôi mắt thì vẫn kiên định. “Anh Vinh… anh có tin là em sẽ không bao giờ quay lại với con người cũ không?”

Vinh im lặng một lát. Anh nhớ lại quy tắc phục chế của mình: không có gì là vĩnh viễn nếu không được bảo quản đúng cách. “Tôi tin vào những gì cô làm, chứ không phải những gì cô nói. Ngày mai, chúng ta vẫn sẽ về quê chứ?”

“Vâng. Em cần mùi lá chuối để gột rửa mùi khói xì gà của Khánh,” Liên nói, một quyết tâm nhỏ nhoi nhen nhóm lại.

Vinh gật đầu. Anh quay lại máy tính, mở file ảnh bà nội Liên lên. Anh chợt nhận ra mình chưa lưu lại những bước chỉnh sửa cuối cùng. Một sự cố nhỏ của dòng điện khiến file bị lỗi một phần. Anh phải bắt đầu lại từ một Layer thấp hơn.

“Đời người cũng như phục chế ảnh,” Vinh nghĩ thầm. “Đôi khi phải quay lại từ đầu để đảm bảo rằng những điểm ảnh tiếp theo không bị sai lệch.”

Ngoài kia, tiếng kèn vuvuzela vẫn thỉnh thoảng vang lên xa xăm trong đêm. Sài Gòn đang ngủ trong dư âm của chiến thắng, một chiến thắng ngọt ngào nhưng cũng đầy cay đắng khi người ta nhận ra rằng sau đêm bão, bụi mịn vẫn còn đó, và những khoảng cách giàu nghèo vẫn chưa bao giờ được san lấp bởi một quả bóng tròn.

Vinh tắt đèn. Căn phòng chìm vào bóng tối, chỉ còn tiếng máy lọc không khí rè rè – âm thanh của sự sinh tồn bền bỉ giữa lòng đô thị xám xịt năm 2019.

[CHƯƠNG 8: BỤI MỊN & TIM VỠ]

Sáng hôm sau, dư âm của chiến thắng bóng đá tan biến nhanh như làn khói pháo sáng trên phố đi bộ. Sài Gòn thức dậy trong một trạng thái tồi tệ nhất của nó kể từ đầu năm 2019. Chỉ số AirVisual hiển thị con số 245 – ngưỡng tím ngắt, cảnh báo “Nguy hại”. Nhìn từ cửa sổ căn gác trọ của Vinh, những tòa cao ốc phía xa như Bitexco hoàn toàn bị xóa sổ bởi một lớp bụi mịn đặc quánh, trông như một file ảnh bị lỗi “Overexposure” (cháy sáng) đến mức không thể phục hồi. Không khí mang vị kim loại hăng hắc, khô khốc, len lỏi vào từng lỗ chân lông, bám vào thực quản mỗi khi người ta lỡ hít thở quá sâu.

Vinh đứng bên bếp lò điện, tay khuấy nồi cháo trắng cho bé An. Anh cảm nhận được sự im lặng đáng sợ từ phía chiếc nệm. Liên vẫn nằm đó, quay lưng về phía anh. Tấm danh thiếp của Khánh mà cô nhặt lại tối qua – dù đã bị nước bẩn làm nhòe – vẫn được đặt ngay ngắn trên kệ đầu giường. Vinh biết, một tấm danh thiếp có thể được phục chế bằng kỹ thuật đồ họa, nhưng niềm tin và sự tự trọng của một con người khi đã bị lung lay thì không có thuật toán nào hàn gắn nổi.

“Liên, dậy ăn chút cháo rồi chúng ta sắp xếp đồ về quê,” Vinh nói, giọng anh trầm đục vì hít phải khói bụi tối qua. “Chuyến xe sáng nay chắc vẫn còn chỗ.”

Liên không đáp. Cô ngồi dậy, gương mặt phờ phạc, đôi mắt vô hồn nhìn vào khoảng không. Chiếc khẩu trang vải lanh có thêu hình lá chuối – biểu tượng của sự bắt đầu mới mà Vinh tặng cô – đang nằm lăn lóc dưới sàn.

“Anh Vinh… anh nhìn ra ngoài kia đi,” Liên chỉ tay về phía cửa sổ mờ mịt. “Sài Gòn đang chết ngạt trong bụi. Anh nghĩ về quê là thoát sao? Ở quê lợn chết, lúa chết mặn, mẹ em thì già yếu. Về đó chúng ta lấy gì mà sống? Bán dầu dừa cho ai khi người ta còn chẳng có tiền mua gạo?”

Vinh dừng tay khuấy cháo. Anh nhận ra “hội chứng ảo ảnh” của mình lại tái phát. Anh luôn nhìn cuộc đời qua lớp filter hồng của sự phục chế, tin rằng chỉ cần xóa bỏ đi những “pixel xấu” là mọi thứ sẽ hoàn hảo. Nhưng anh quên mất rằng đời thực là một dòng chảy tàn nhẫn của những quy luật sinh tồn.

“Ít nhất ở đó không khí sạch hơn. Ít nhất bé An không phải ho sặc sụa mỗi đêm,” Vinh kiên trì.

Đúng lúc đó, một tiếng ho khan, xé lòng phát ra từ phía bé An. Đứa trẻ co người lại, mặt tím tái, lồng ngực phập phồng một cách khó nhọc. Vinh vội vã chạy lại, bế bé lên. Người An nóng như một hòn than, nhưng tay chân lại lạnh toát.

“An! An ơi! Con sao thế?”

Tiếng ho của An không còn là những cơn ho thông thường của cảm mạo. Nó nghe nặng nề, đặc quánh dịch đờm và dường như có tiếng rít rầm rì từ sâu trong phế quản. Màn sương mù quang hóa ngoài kia không chỉ che khuất tầm nhìn, nó đã thực sự tràn vào phổi của đứa trẻ, biến những phế nang mỏng manh thành một bãi chiến trường của ô nhiễm.

Sự hoảng loạn ngay lập tức bao trùm căn phòng nhỏ. Liên nhào tới, ôm chặt lấy con, tiếng khóc của cô hòa lẫn với tiếng thở rít của An.

“Gọi Grab! Anh Vinh, gọi Grab nhanh lên!”

Vinh mở ứng dụng, nhưng màn hình chỉ hiện vòng tròn quay đều vô vọng. Giữa đỉnh điểm ô nhiễm và hậu quả của đêm “đi bão”, các tài xế hoặc đã nghỉ ngơi, hoặc từ chối nhận cuốc vì giao thông đang tê liệt trong sương mù. Giá cước nhảy vọt lên gấp ba lần bình thường nhưng không có ai nhận. Sài Gòn năm 2019, trong những khoảnh khắc sinh tử, công nghệ đôi khi chỉ là một tấm gương phản chiếu sự bất lực của con người.

“Không đợi được nữa! Để tôi chở bằng xe máy,” Vinh quyết định.

Anh quấn bé An trong một chiếc chăn mỏng, đeo cho bé hai lớp khẩu trang – một lớp y tế bên trong và chiếc khẩu trang vải lanh bên ngoài. Anh mặc chiếc áo khoác bạc màu, để Liên ngồi sau giữ chặt bé. Họ lao ra đường giữa một miền xám xịt kinh hồn.

Đường phố Sài Gòn lúc tám giờ sáng giống như một bộ phim hậu tận thế. Người người đều đeo khẩu trang kín mít, những đôi mắt lộ ra đầy vẻ mệt mỏi và đề phòng. Màn sương mù quang hóa làm tầm nhìn giảm xuống dưới mười mét. Những ánh đèn xe máy le lói trong bụi mịn trông như những con đom đóm sắp tắt. Vinh phải căng mắt nhìn đường, tay lái run rẩy vì hơi lạnh và nỗi sợ hãi.

“Anh Vinh, nhanh lên! An lịm đi rồi!” – Liên thét lên sau lưng anh.

Vinh rồ ga, chiếc xe cà tàng phun khói đen hòa vào làn sương mù. Anh lách qua những dòng xe tải đang nối đuôi nhau nhích từng chút một trên đường Cách Mạng Tháng Tám. Mỗi hơi thở của anh lúc này đều mang theo vị đắng của chì và mùi xăng nồng nặc. Anh cảm thấy trái tim mình như bị bóp nghẹt. Anh là thợ phục chế ảnh, anh có thể sửa chữa những tấm ảnh bị nhòe màu, nhưng anh không thể sửa chữa được cái bầu không khí đang bóp nghẹt lá phổi của con gái mình.

Khi đến được Bệnh viện Nhi Đồng 1, cảnh tượng trước mắt khiến họ choáng váng. Sảnh chờ quá tải. Hàng trăm phụ huynh đang bế con, ngồi vạ vật trên những chiếc ghế nhựa, thậm chí là nằm tràn ra hành lang. Tiếng trẻ con khóc, tiếng máy xông khí dung “xè xè” tạo thành một âm thanh hỗn loạn, đau đớn. Mùi thuốc sát trùng hòa lẫn với mùi mồ hôi và mùi bụi mịn bám trên quần áo tạo nên một bầu không khí đặc quánh, khó thở.

“Cấp cứu! Làm ơn cứu con tôi!” – Liên lao vào quầy tiếp nhận, gào thét trong tuyệt vọng.

Một cô y tá với gương mặt phờ phạc vì trực đêm chỉ tay về phía khu vực phân loại. “Chờ đi chị, hôm nay trẻ bị viêm phổi do ô nhiễm đông lắm. Phải xếp hàng theo thứ tự.”

Vinh nhìn quanh. Những đứa trẻ khác cũng đang trong tình trạng tương tự: mặt mũi nhợt nhạt, mắt thâm quầng, đang phải đeo mặt nạ xông mũi. Sài Gòn năm 2019 đang trả giá cho sự phát triển nóng bằng chính hơi thở của thế hệ tương lai. Anh cảm thấy sự bất công tột cùng. Những kẻ như Khánh đang ngồi trong văn phòng máy lạnh với bộ lọc không khí cao cấp, còn những đứa trẻ như An phải xếp hàng để được thở giữa một hành lang nồng nặc vi khuẩn và bụi bặm.

Sau hai tiếng chờ đợi trong sự lo âu tột độ, cuối cùng bé An cũng được đưa vào phòng khám. Bác sĩ chuyên khoa hô hấp nhìn vào tấm phim X-quang phổi của bé rồi lắc đầu, gương mặt ông hiện rõ sự mệt mỏi.

“Viêm phổi cấp tính. Phế quản bị co thắt nặng do hít phải bụi mịn nồng độ cao trong thời gian dài. Phổi bé đã bị tổn thương một phần, cần phải nhập viện theo dõi đặc biệt và dùng kháng sinh liều cao kết hợp thở máy hỗ trợ.”

Liên quỵ xuống chân bác sĩ. “Bác sĩ ơi, làm ơn cứu cháu… bao nhiêu tiền tôi cũng trả…”

“Vấn đề không chỉ là tiền, mà là hiện tại bệnh viện đã hết giường bệnh. Chúng tôi phải kê thêm ghế bố ở hành lang. Các máy lọc không khí và máy thở cũng đang hoạt động hết công suất. Nếu gia đình có điều kiện, nên tìm mua một chiếc máy lọc cá nhân đặt cạnh giường cho bé, vì không khí ở đây cũng không khá hơn bên ngoài là bao,” vị bác sĩ nói, tay vẫn không ngừng ghi bệnh án.

Vinh quay ra ngoài, anh điên cuồng gọi điện cho các cửa hàng điện máy. “Alô, còn máy lọc không khí không? Hiệu nào cũng được!” “Dạ xin lỗi anh, cháy hàng rồi ạ. Từ hôm qua tới giờ người ta gom sạch, giờ chỉ còn hàng đặt trước hai tuần nữa mới có.” “Giá bao nhiêu tôi cũng mua!” “Không có hàng để bán anh ơi, thông cảm giùm.”

Vinh ném điện thoại xuống sàn hành lang bệnh viện. Anh cảm thấy một sự bất lực hoàn toàn. Anh nhìn Liên đang ngồi bên cạnh bé An lúc này đã được đặt nằm trên một chiếc ghế bố tạm bợ, tay bé cắm kim truyền dịch, chiếc khẩu trang vải lanh có hình lá chuối giờ đây thấm đẫm mồ hôi và nước mắt.

Đúng lúc này, điện thoại của Liên rung lên. Là tin nhắn từ Khánh. Khánh: “Anh nghe nói bé An nằm viện. Cần tiền viện phí hay máy lọc không khí thì báo anh một tiếng. Chỉ cần em đổi ý về dự án mới, mọi thứ sẽ được giải quyết trong mười lăm phút.”

Liên nhìn màn hình, rồi nhìn Vinh. Trong khoảnh khắc ấy, sự đấu tranh nội tâm của cô hiện rõ mồn một. Một bên là sự thật nghèo nàn, bụi bặm nhưng chân thành của Vinh, một bên là sự cứu cánh hào nhoáng, sạch sẽ nhưng đầy rẫy sự lợi dụng của Khánh.

“Đừng Liên…” – Vinh nói, giọng anh khàn đặc. “Chúng ta sẽ có cách.”

“Cách gì hả anh? Anh nhìn con đi! Nó không thở được! Anh có máy lọc không? Anh có giường bệnh cho nó không? Hay anh chỉ có mấy tấm ảnh cũ và cái triết lý phục chế hão huyền của anh?” – Liên hét lên, nỗi đau biến thành sự giận dữ nhắm thẳng vào Vinh.

Cô đứng dậy, cầm lấy điện thoại, ngón tay run rẩy định nhấn nút gọi cho Khánh. Với cô, lòng tự trọng lúc này chẳng đáng giá bằng một nhịp thở của con mình. Cô sẵn sàng quay lại làm một “điểm ảnh giả”, làm một gương mặt đại diện cho mỹ phẩm độc hại, miễn là An được sống.

Vinh đứng lặng đi. Anh nhìn thấy sự sụp đổ của tất cả những gì anh đã cố gắng xây dựng trong suốt một tháng qua. Anh nhận ra mình không thể phục chế được cuộc đời của Liên nếu môi trường xung quanh vẫn là một màn sương độc hại. Anh có thể lau sạch một tấm ảnh, nhưng anh không thể lau sạch trái tim đã bị tổn thương bởi cái nghèo.

“Liên… cô đợi tôi một lát,” Vinh nói, giọng anh bỗng trở nên bình tĩnh một cách lạ thường. “Tôi sẽ mang máy lọc không khí về cho An. Trong vòng một tiếng nữa. Hứa với tôi, đừng gọi cho hắn ta.”

Vinh lao ra khỏi bệnh viện, mặc kệ màn sương mù đang làm mắt anh cay xè. Anh chạy về căn phòng trọ. Anh nhìn vào dàn máy tính phục chế ảnh, nhìn vào chiếc màn hình UltraSharp đắt tiền – những công cụ kiếm cơm và cũng là niềm tự hào duy nhất của anh. Anh nhìn vào chiếc máy lọc không khí cũ kỹ đang quay rè rè ở góc phòng.

Anh hiểu mình phải làm gì. Anh không thể phục chế ảnh nữa nếu anh không thể cứu được thực tại.

Vinh bưng bộ máy tính và dàn đèn studio ra tiệm đồ cũ ngay đầu đường. Chủ tiệm nhìn bộ đồ nghề của anh với ánh mắt soi mói.

“Đồ này giờ lỗi thời rồi em ơi, giờ người ta dùng máy đời mới hết. Hết giá mười triệu, lấy thì lấy không thì thôi.”

Mười triệu. Chỉ bằng một phần năm giá trị thực của nó. Nhưng Vinh không mặc cả. Anh nhận tiền, rồi chạy thẳng đến một tay buôn lậu điện máy mà anh biết ở chợ Nhật Tảo. Hắn ta đang găm giữ vài chiếc máy lọc không khí công suất lớn để nâng giá.

“Hai mươi triệu một cái. Không mặc cả,” gã buôn lậu hếch hàm.

Vinh rút nốt số tiền tiết kiệm cuối cùng trong thẻ, cộng với số tiền vừa bán máy. Anh ôm chiếc máy lọc mới tinh, to kềnh càng trên chiếc xe máy, vượt qua dòng người đang kẹt cứng trong sương mù để quay lại bệnh viện.

Khi anh bước vào hành lang, anh thấy Liên đang cầm điện thoại, mắt hướng về phía cửa. Thấy Vinh xuất hiện với chiếc máy lọc trên tay, cô buông thõng hai tay, chiếc điện thoại rơi xuống sàn.

Vinh lắp máy ngay cạnh ghế bố của An. Anh bật công suất tối đa. Luồng không khí tinh khiết bắt đầu thổi ra, xua đi mùi bệnh viện và bụi bặm xung quanh đứa trẻ. Nhịp thở của An dần dần trở nên đều hơn, gương mặt bé bớt đi vẻ tím tái.

Vinh ngồi xuống sàn nhà bên cạnh chiếc máy, dựa lưng vào tường. Anh nhìn vào đôi bàn tay mình – giờ đây trống rỗng, không còn máy móc, không còn công cụ để “phục chế” bất cứ thứ gì nữa. Anh đã bán đi quá khứ của mình để mua lấy hơi thở cho tương lai của An.

Liên ngồi xuống cạnh anh, cô nhặt chiếc điện thoại lên. Màn hình vẫn hiển thị tin nhắn của Khánh, nhưng cô đã nhấn nút xóa.

“Anh Vinh… anh bán hết máy móc rồi sao?” – Cô thì thầm, giọng đầy hối hận.

“Ảnh thì lúc nào phục chế cũng được. Còn phổi của An thì không,” Vinh đáp, anh nhắm mắt lại. “Tôi nhận ra rồi Liên ạ. Tôi không thể phục chế cô, cũng không thể phục chế cuộc đời này bằng kỹ thuật số. Chúng ta phải sống với những vết nứt của nó.”

Sài Gòn ngoài kia vẫn đang chìm trong màn sương mù quang hóa đậm đặc nhất trong lịch sử. Bệnh viện vẫn quá tải, và hàng ngàn đứa trẻ khác vẫn đang phải vật lộn để thở. Chiếc máy lọc không khí của Vinh chỉ là một đốm nhỏ bé trong biển bụi mênh mông.

Vinh nhìn vào chiếc khẩu trang vải lanh bị vứt bỏ dưới chân giường. Anh nhặt nó lên, phủi bụi. Hình thêu lá chuối nhỏ bé giờ đây trông thật lạc lõng giữa đống máy móc y tế và dây truyền dịch.

“Chúng ta sẽ về quê chứ?” – Liên hỏi, lần này giọng cô không còn sự nghi hoặc.

“Ừ. Khi An khỏe lại, chúng ta sẽ về. Dù có nghèo, ít nhất chúng ta còn được hít thở,” Vinh nói, nhưng trong lòng anh biết, chuyến đi đó giờ đây sẽ khó khăn hơn gấp bội khi anh không còn phương tiện để kiếm sống.

Trái tim Vinh lúc này cũng giống như bầu trời Sài Gòn: đầy những hạt bụi mịn của nỗi buồn và những vết nứt không thể vá víu. Anh đã cứu được phổi của An, nhưng anh đã đánh mất đi thế giới ảo diệu mà anh từng tin tưởng. Đêm đó, trong hành lang bệnh viện Nhi Đồng, Vinh ngủ thiếp đi bên tiếng máy lọc không khí đang gồng mình chống chọi với bóng tối và ô nhiễm.

[CHƯƠNG 9: XÓA LỚP OVERLAY]

Sáu giờ sáng tại hành lang Bệnh viện Nhi Đồng 1, ánh sáng đèn tuýp trắng nhợt nhạt hắt xuống những gương mặt hốc hác của những phụ huynh ngủ gục trên ghế bố. Vinh tỉnh dậy, cảm nhận cái lạnh buốt từ nền gạch men truyền qua lớp chiếu mỏng. Anh nhìn sang bên cạnh, bé An đang ngủ say, nhịp thở đã bớt rít hơn nhờ chiếc máy lọc không khí vẫn chạy bền bỉ suốt đêm. Luồng khí sạch từ chiếc máy tỏa ra như một ốc đảo vô hình giữa sa mạc ô nhiễm của thành phố.

Vinh đưa tay xoa nhẹ thái dương. Theo thói quen, anh tìm kiếm chiếc điện thoại để kiểm tra các file ảnh đang render, nhưng rồi anh khựng lại. Anh nhớ ra mình không còn máy tính, không còn màn hình UltraSharp, không còn bất cứ “lớp mặt nạ” kỹ thuật số nào nữa. Căn phòng trọ của anh giờ đây chỉ còn là bốn bức tường trống huếch với những vết ố vàng của thời gian. Anh cảm thấy mình như một người thợ rèn bị tước mất búa, một kẻ phục chế bị tước mất đôi mắt điện tử.

“Nguyên bản…” Vinh lẩm bẩm. “Hóa ra đây là cảm giác của sự nguyên bản. Trống rỗng, trần trụi và đau đớn.”

Anh nhìn vào đôi bàn tay mình. Không còn những vết chai do cầm chuột hay gõ phím liên tục, đôi bàn tay anh giờ đây chỉ mang theo mùi thuốc sát trùng bệnh viện và bụi bẩn của những ngày bôn ba. Anh nhận ra suốt mười năm qua, anh đã sống trong một lớp “Overlay” khổng lồ. Anh dùng công nghệ để che đậy sự đổ vỡ của quá khứ, dùng những thuật toán để lừa dối thị giác của chính mình về cái gọi là cái đẹp. Giờ đây, khi lớp Overlay ấy bị bóc tách đi vì hơi thở của bé An, anh mới thực sự thấy rõ những vết sẹo của cuộc đời mình.

Liên bước tới, tay cầm hai ổ bánh mì thịt mua vội ở cổng viện. Cô không còn trang điểm, đôi môi hơi khô khốc vì thiếu nước, nhưng ánh mắt lại có một sự trong trẻo mà Vinh chưa từng thấy trong các buổi livestream. Cô ngồi xuống cạnh anh, xé một mẩu bánh mì đưa cho Vinh.

“Ăn đi anh. Bác sĩ bảo chiều nay An có thể xuất viện rồi. Phổi bé đã ổn định, nhưng phải về nơi nào đó thật sự trong lành để phục hồi hẳn,” Liên nói, giọng cô bình thản đến lạ thường.

Vinh nhận miếng bánh mì, nhai chậm rãi. Vị của bánh mì vỉa hè Sài Gòn năm 2019 – một chút béo của bơ, vị mặn của pa-tê và mùi thơm của ngò rí – bỗng trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết. Khi không còn bị phân tâm bởi những pixel trên màn hình, mọi giác quan của anh dường như được đánh thức.

“Về quê thôi Liên. Tôi đã liên hệ bán nốt những thứ còn lại trong phòng. Tiền đó đủ để chúng ta mua một chiếc xe tải nhỏ, chở theo chiếc máy lọc này và những gì thực sự cần thiết,” Vinh nói, anh nhìn vào chiếc máy lọc không khí mới tinh – vật báu cuối cùng của anh.

Họ làm thủ tục xuất viện trong cái không khí hối hả của những ngày cận Tết. Sài Gòn bắt đầu trang hoàng bằng những dải đèn màu và những chậu hoa vạn thọ rực rỡ trên các con đường lớn. Nhưng trong những hẻm nhỏ của Quận 4, người ta vẫn đang vật lộn với bụi mịn và triều cường. Vinh bế bé An, Liên xách túi đồ y tế, họ bắt một chuyến xe Grab hiếm hoi để về lại căn gác trọ.

Bước vào phòng, Liên khựng lại. Cô nhìn vào góc bàn làm việc của Vinh – nơi vốn dĩ luôn tỏa ra ánh sáng xanh huyền ảo của các thiết bị số, giờ chỉ còn là một khoảng trống xám xịt. Trên mặt bàn gỗ vẫn còn in hằn những vết hằn của chân màn hình và những sợi dây cáp đã bị rút đi, trông như dấu vết của một nền văn minh vừa mới di tản.

“Anh Vinh… em không ngờ anh lại hy sinh đến thế,” Liên nghẹn ngào. Với cô, bộ máy tính đó là cả linh hồn của Vinh, là thứ định nghĩa con người anh suốt mười năm qua.

“Đừng gọi đó là hy sinh,” Vinh mỉm cười, anh đặt bé An xuống nệm. “Hãy gọi đó là sự dọn dẹp. Tôi đã xóa bớt những file rác để giải phóng bộ nhớ cho những gì quan trọng hơn.”

Anh bắt đầu thu dọn những cuốn sổ phác thảo cũ, những tấm ảnh gốc chưa kịp phục chế. Anh chạm tay vào một tấm ảnh đen trắng của một gia đình nọ bị rách nát hoàn toàn. Ngày trước, anh sẽ dùng Photoshop để vá víu nó thành một bức ảnh hoàn mỹ. Nhưng bây giờ, anh nhìn thấy vẻ đẹp ở chính những vết rách. Những vết rách ấy kể câu chuyện về một cuộc di cư, về một đám cháy, hay về một nỗi đau đã được thời gian xoa dịu. Tại sao phải xóa nó đi? Tại sao phải phủ lên nó một lớp màu giả tạo?

“Chú Vinh ơi, mình sắp về nơi có nhiều mây trắng thật rồi hả chú?” An hỏi, giọng nó vẫn còn hơi hụt hơi nhưng đầy háo hức.

“Ừ, mây ở đó sẽ không có màu xám của bụi mịn đâu con,” Vinh trả lời, anh xoa đầu đứa trẻ.

Đúng lúc đó, tiếng gõ cửa vang lên, dồn dập và trịch thượng. Vinh mở cửa. Là Khánh. Hắn đứng đó, trong bộ vest đắt tiền, tay cầm một bó hoa ly thơm nồng nặc – thứ mùi hương nhân tạo át cả không khí trong phòng. Đứng sau hắn là hai gã trợ lý đang cầm một chiếc hộp lớn bọc nhung.

“Chào anh thợ phục chế mất đồ nghề,” Khánh nhếch mép cười, bước thẳng vào phòng mà không cần sự cho phép. “Nghe nói anh vừa thực hiện một thương vụ mua bán ngu xuẩn nhất lịch sử để đổi lấy một cái máy lọc không khí rẻ tiền? Tôi đến để cứu vãn sự ngu xuẩn đó đây.”

Hắn ra hiệu cho trợ lý mở chiếc hộp. Bên trong là một bộ máy tính đời mới nhất, cấu hình vượt xa bộ máy cũ của Vinh, cùng với một chiếc máy lọc không khí loại chuyên dụng dùng cho phòng phẫu thuật.

“Tặng anh đấy, Vinh. Và tặng cho An nữa,” Khánh nói, mắt hắn liếc sang Liên. “Dự án mỹ phẩm ‘Sống Xanh’ của tôi sắp ra mắt. Tôi cần kỹ thuật của Vinh và gương mặt của Liên. Chỉ cần hai người ký vào bản cam kết không rời Sài Gòn trong năm tới, tất cả chỗ này là của các bạn. Thậm chí tôi sẽ bao trọn gói chữa trị phổi cho con bé tại bệnh viện quốc tế.”

Vinh nhìn bộ máy tính hào nhoáng, ánh sáng từ lớp vỏ case của nó nhấp nháy đủ màu sắc, gợi lên một sự cám dỗ ghê gớm. Đó là tất cả những gì anh từng mơ ước. Với bộ máy này, anh có thể phục chế những tấm ảnh với tốc độ thần sầu, anh có thể tạo ra những tác phẩm siêu thực đánh lừa cả thế giới.

Liên đứng bên cạnh, tay cô siết chặt gấu áo. Cô nhìn Khánh, rồi nhìn Vinh. Sự im lặng trong căn phòng bỗng chốc đặc quánh lại, còn nặng nề hơn cả bầu không khí ô nhiễm ngoài kia.

“Anh Khánh…” Liên lên tiếng, giọng cô run nhưng rõ ràng. “Anh luôn nghĩ mọi thứ đều có thể mua được bằng phiên bản mới hơn, tốt hơn sao?”

“Chẳng phải sao? Em nhìn xem, Vinh giờ là một kẻ trắng tay. Con em thì đang thở bằng một cái máy cũ kỹ,” Khánh nhún vai, bước lại gần chiếc máy lọc không khí mà Vinh vừa mua. Hắn gõ nhẹ vào vỏ máy. “Cái này lọc được bao nhiêu PM_2.5? Trong khi tôi có thể cho các bạn cả một hệ sinh thái sạch.”

Vinh bước tới, anh đứng chắn giữa Khánh và chiếc máy lọc của mình. “Khánh ạ, anh rất giỏi trong việc tạo ra những ‘Overlay’ hoàn hảo. Anh tạo ra dự án ‘Sống Xanh’ để bán mỹ phẩm hóa chất. Anh tạo ra lòng tốt để mua đứt danh dự của người khác. Nhưng có một thứ anh không bao giờ hiểu được: đó là giá trị của những vết sẹo.”

Vinh cầm một tấm ảnh cũ bị rách trên bàn, đưa lên trước mặt Khánh. “Anh nhìn tấm ảnh này đi. Anh sẽ thấy nó là rác. Nhưng tôi thấy nó là sự thật. Tôi đã dành mười năm để cố gắng biến rác thành vàng, biến giả thành thật trên màn hình. Nhưng khi nhìn con tôi không thở được, tôi nhận ra rằng nếu tôi tiếp tục lừa dối bằng kỹ thuật của mình, tôi chính là kẻ đang đầu độc phổi của nó.”

“Mày đang nói nhảm gì thế?” Khánh mất kiên nhẫn.

“Tôi nói là tôi từ chối,” Vinh dằn mạnh tấm ảnh xuống bàn. “Tôi từ chối bộ máy của anh. Tôi từ chối dự án của anh. Tôi sẽ về quê, sẽ sống trong một căn nhà có thể không có máy lạnh, không có màn hình 4K, nhưng hơi thở của chúng tôi sẽ là thật. Chúng tôi sẽ không sống trong cái filter của anh nữa.”

Khánh cười khẩy, hắn quay sang Liên. “Còn em thì sao, Liên? Em định theo thằng thợ thất nghiệp này về quê đi nhặt lá chuối thật à? Em có biết ngoài kia bao nhiêu người thèm khát vị trí của em không?”

Liên nhìn vào chiếc điện thoại của mình – cái công cụ từng giúp cô tạo ra hàng triệu lượt xem ảo. Cô chậm rãi nhấn nút “Xóa tài khoản”. Những con số Follow, những dòng comment ca tụng, tất cả biến mất trong một giây.

“Em đã xóa cái Overlay của chính mình rồi, anh Khánh,” Liên nói, cô đi đến đứng bên cạnh Vinh, nắm lấy bàn tay thô ráp của anh. “Hóa ra khi không còn cái app làm đẹp đó, em mới thấy mình thực sự xinh đẹp. Vì ít nhất, em không còn phải sợ những người phụ nữ bị hỏng mặt vì kem của em nữa.”

Khánh tím mặt vì giận dữ. Hắn đá mạnh vào chiếc ghế nhựa, bó hoa ly trên tay hắn rơi xuống nền đất, cánh hoa bị giẫm nát bốc lên một mùi hương nồng nặc đến buồn nôn.

“Được! Để xem các người sống được bao lâu với cái sự ‘nguyên bản’ nghèo nàn đó! Sài Gòn sẽ nuốt chửng những kẻ lỗi thời như các người!”

Khánh đùng đùng bỏ ra ngoài, hai gã trợ lý vội vã bê bộ máy tính đi theo. Căn phòng lại trở nên tĩnh lặng, chỉ còn tiếng máy lọc không khí rè rè và tiếng thở đều đặn của bé An.

Vinh thở phào một cái, anh cảm thấy một gánh nặng nghìn cân vừa được trút bỏ. Anh quay sang nhìn Liên. Trong ánh chiều tà của Sài Gòn xuyên qua màn bụi mịn, gương mặt cô hiện lên với những nếp chân chim nhỏ nơi khóe mắt và một vài đốm tàn nhang. Đó là một gương mặt không hoàn hảo, nhưng đối với Vinh, đó là bức ảnh đẹp nhất mà anh từng thấy trong đời. Một bức ảnh không bao giờ cần phục chế.

Đêm cuối cùng ở Sài Gòn. Vinh và Liên cùng nhau đóng gói đồ đạc. Họ không có nhiều thứ để mang theo. Một ít quần áo, vài cuốn sách, bộ đồ nghề vẽ tay cũ kỹ của Vinh, và chiếc máy lọc không khí.

Vinh lấy chiếc máy lọc ra, anh tháo màng lọc ra để kiểm tra. Chỉ sau một tuần ở bệnh viện và trong căn phòng này, màng lọc đã chuyển sang màu xám xịt của bụi mịn và khí thải. Anh dùng một chiếc cọ nhỏ, tỉ mẩn phủi sạch lớp bụi đó. Đây là hành động phục chế cuối cùng của anh tại thành phố này.

“Anh đang làm gì thế?” Liên hỏi khi thấy anh cẩn thận bọc màng lọc vào một lớp giấy lót.

“Tôi muốn mang theo lớp bụi này,” Vinh nói, giọng anh trầm xuống. “Để nhắc nhở mình rằng chúng ta đã từng nghẹt thở như thế nào. Để sau này khi ở quê, mỗi khi nhìn thấy màu xanh của lá chuối, chúng ta sẽ không bao giờ quên giá trị của hơi thở thật.”

Anh nhìn ra cửa sổ. Sài Gòn về đêm rực rỡ ánh đèn, những chiếc áo khoác xanh đỏ của shipper vẫn hối hả ngược xuôi dưới màn sương mù. Thành phố này vẫn vậy, vẫn cuồng nhiệt và tàn nhẫn, vẫn luôn có những lớp Overlay mới được đắp lên để che đi những vết thương đô thị. Vinh không còn thấy ghét nó nữa. Anh chỉ cảm thấy mình đã hoàn thành một nhiệm vụ. Anh đã phục chế thành công thứ quan trọng nhất: đó là niềm tin vào sự chân thật.

Sáng mai, họ sẽ lên một chuyến xe tải nhỏ, xuôi về miền Tây. Vinh sẽ không còn là thợ phục chế ảnh kỹ thuật số nữa. Anh sẽ là một thợ vẽ biển hiệu, hoặc đơn giản là một người nông dân học cách trồng bưởi, trồng dừa. Liên sẽ không còn là livestreamer, cô sẽ là người phụ nữ gói bánh, làm dầu dừa bằng đôi bàn tay thật của mình.

Bé An thức dậy, nó nhìn thấy đống đồ đạc đã gói ghém xong. Nó ôm lấy con búp bê cũ, cười tít mắt. “Chú Vinh ơi, mình đi thôi! Con muốn thấy mây trắng!”

“Ừ, mình đi thôi con,” Vinh bế bé lên, anh nhìn Liên một lần cuối trong căn phòng trọ cũ.

Anh tắt chiếc máy lọc không khí. Tiếng rè rè im bạt. Sự im lặng bỗng chốc trở nên thanh thản. Vinh đóng cửa, khóa lại quá khứ mười năm của mình. Anh bước xuống cầu thang, cảm thấy mỗi bước chân đều nhẹ tênh, như thể anh vừa xóa sạch một tập tin nặng nề nhất trong bộ nhớ, để bắt đầu một project mới, một project có tên là “Cuộc Đời Thật”.

Dưới sân chung cư, triều cường đã rút, chỉ còn lại những vũng nước đọng phản chiếu ánh đèn đường. Vinh lội qua những vũng nước đó, không còn thấy ghê tởm, mà thấy đó là một phần của dòng chảy cuộc sống mà anh phải đối mặt. Anh đi vào màn sương mù của Sài Gòn lần cuối, nhưng lần này, anh biết rõ con đường mình đang đi dẫn về đâu.

[CHƯƠNG 10: CHUYẾN XE CUỐI NĂM]

Sáng sớm ngày cuối cùng của năm 2019, Sài Gòn không tiễn họ bằng những ánh nắng rực rỡ, mà bằng một màn sương mù quang hóa dày đến mức người ta tưởng chừng có thể dùng tay vốc lấy từng nắm bụi xám. Vinh đứng dưới sân khu chung cư cũ, bên cạnh chiếc xe tải nhỏ loại 500kg mà anh vừa thuê được. Chiếc xe trông thật lạc lõng và bé nhỏ giữa những khối bê tông khổng lồ của thành phố đang vươn mình ra phía ngoại ô. Trên thùng xe, mọi tài sản của một cuộc đời mười năm bôn ba được gói gọn trong vài thùng carton: một ít sách, bộ đồ vẽ tay, vài chiếc nồi niêu của Liên, và “nhân vật chính” – chiếc máy lọc không khí vẫn được bọc kỹ trong lớp xốp chống sốc.

Vinh nhìn lên căn gác trọ lần cuối. Cửa sổ mở toang, để lộ khoảng trống đen ngòm nơi từng là “phòng lab” phục chế ảnh của anh. Anh cảm thấy một sự nhẹ nhõm đến kỳ lạ. Mười năm qua, anh đã cố gắng vá víu quá khứ của người khác qua những điểm ảnh, nhưng lại để cuộc đời mình rách nát như một tấm phim quá hạn. Hôm nay, khi tháo bỏ hết các thiết bị, anh thấy mình thực sự được giải phóng. Anh không còn phải đối mặt với áp lực phải làm cho mọi thứ trở nên “hoàn hảo” một cách giả tạo trên màn hình 4K.

“Chú Vinh ơi, con xong rồi!” – Bé An chạy lại, tay ôm chặt con búp bê cũ. Trên mặt bé là chiếc khẩu trang vải lanh thêu hình lá chuối, giờ đã hơi lấm bẩn nhưng đôi mắt bên trên thì sáng ngời hy vọng.

Liên bước theo sau, cô mặc chiếc áo sơ mi lanh đơn giản, mái tóc cột cao để lộ gương mặt mộc mạc. Sài Gòn đã lấy đi của cô sự hào nhoáng, nhưng trả lại cho cô một thứ mà không mỹ phẩm nào làm được: sự bình thản trong ánh mắt. Cô nhìn chiếc xe tải, rồi nhìn dòng xe cộ đang hối hả ngược xuôi trên đại lộ.

“Anh Vinh, mình đi thật sao?” – Liên hỏi, giọng cô vương một chút luyến tiếc bản năng của những người đã coi đô thị là hơi thở.

“Thật chứ. Chúng ta đã ‘render’ xong cuộc đời ở đây rồi. Giờ là lúc lưu file và bắt đầu một project mới,” Vinh nói, anh cố dùng những thuật ngữ nghề nghiệp cũ để làm dịu đi sự căng thẳng của buổi chia ly.

Anh leo lên ghế lái, cảm nhận hơi nóng từ động cơ xe truyền qua lớp đệm ghế cũ kỹ. Tiếng máy nổ xình xịch, rung bần bật, hoàn toàn khác với tiếng quạt CPU êm ái mà anh từng nghe mỗi đêm. Đây là âm thanh của thực tế, thô ráp và không có filter. Chiếc xe chuyển bánh, lách qua những con hẻm chật chội của Quận 4, hướng về phía cửa ngõ miền Tây.

Qua gương chiếu hậu, Vinh thấy Landmark 81 mờ dần trong màn bụi mịn. Thành phố này đã dạy anh cách nhìn thấy những gì bị che khuất, nhưng nó cũng suýt nữa khiến anh quên mất cách nhìn vào chính mình. Anh nhấn ga, để lại sau lưng những tòa nhà chọc trời, những quán trà sữa đông nghẹt người, và cả những bóng ma của sự giả tạo mang tên Khánh.

Chiếc xe tải nhỏ lăn bánh trên đại lộ Võ Văn Kiệt. Hai bên đường, những dải hoa vạn thọ vàng rực chuẩn bị cho Tết Nguyên Đán 2020 bắt đầu xuất hiện. Vinh lái xe chậm rãi, anh không vội. Mỗi mét đường đi xa khỏi trung tâm là một lớp “Overlay” được gỡ bỏ khỏi tâm trí anh.

“Anh Vinh này,” Liên lên tiếng, tay cô đang nắm chặt tay bé An ở ghế phụ. “Em cứ nghĩ mãi về tấm ảnh bà nội. Anh nói đúng, những vết xước mới làm nên câu chuyện. Mười năm qua em cứ cố xóa đi cái gốc gác miền Tây của mình, cố học giọng Sài Gòn, cố livestream như một quý cô quận nhất… Cuối cùng em chẳng là ai cả.”

Vinh nhìn sang Liên. Dưới ánh sáng tự nhiên của một ngày nhiều bụi, anh thấy những nếp nhăn nhỏ nơi khóe mắt cô. “Phục chế không phải là làm mới, Liên ạ. Phục chế là giữ lại cái hồn cốt trong một trạng thái tốt nhất để người ta không quên nó. Cô không cần phải là một quý cô. Cô chỉ cần là Liên của bến sông ngày đó, nhưng mạnh mẽ hơn sau những trận triều cường.”

Họ đi qua bến xe Miền Tây – biểu tượng của những cuộc chia ly và hội ngộ. Những chuyến xe khách Zero Waste đời đầu bắt đầu xuất hiện, người ta treo những biển hiệu “Không dùng túi nilon” trên cửa xe. Một làn sóng sống xanh đang lan tỏa, dù muộn màng nhưng vẫn mang lại một chút oxy cho tâm hồn đang nghẹt thở của người dân. Vinh cảm thấy mình như một phần của làn sóng đó, một hạt bụi vừa tách ra khỏi khối bụi mịn khổng lồ để tìm về với đất mẹ.

Khi xe lên cao tốc Trung Lương, bầu trời bắt đầu chuyển sang màu xanh nhạt. Màn sương mù quang hóa lùi lại phía sau, chỉ còn là một vệt xám xịt nơi chân trời Sài Gòn. Bé An dán mắt vào cửa kính, reo lên mỗi khi thấy những cánh đồng lúa xanh rì bát ngát bắt đầu hiện ra.

“Kìa chú Vinh! Mây trắng! Mây trắng thật kìa!”

Vinh nhìn theo tay chỉ của đứa trẻ. Đúng là mây trắng. Những đám mây xốp, bồng bềnh như bông gòn, không có sắc xám của chì hay bụi mịn. Chúng lững lờ trôi trên nền trời bao la của miền Tây. Anh bỗng cảm thấy sống mũi mình cay cay. Hóa ra cái hạnh phúc mà anh cố gắng phục chế mười năm qua trên màn hình, giờ đây hiện diện sống động và miễn phí ngay trước mắt.

“Đến Tiền Giang rồi,” Vinh nói, hơi thở anh cũng dần trở nên sâu và đều hơn.

Họ dừng lại ở một trạm dừng chân ven đường. Mùi hủ tiếu Mỹ Tho thơm lừng hòa quyện với mùi lá chuối tươi từ sạp trái cây gần đó. Vinh mua cho bé An một trái dừa xiêm. Đứa trẻ cầm chiếc ống hút tre – một món quà sống xanh mà Vinh đã chuẩn bị sẵn – và hút lấy hút để dòng nước ngọt lịm.

“Mùi vị của quê hương đấy con,” Liên nói, cô đưa tay lau mồ hôi trên trán An.

Vinh đứng ở lan can trạm dừng chân, nhìn về phía dòng sông Tiền đang cuộn chảy phù sa. Anh lấy trong túi ra chiếc bút chì và cuốn sổ phác thảo. Anh bắt đầu vẽ. Không phải vẽ để phục chế một khuôn mặt nào đó, mà vẽ những đám mây trắng trên bầu trời Tiền Giang. Những đường nét tự do, phóng khoáng, không cần thước đo pixel, không cần độ phân giải. Anh đang vẽ lại chính sự tự do của mình.

Chiều muộn, chiếc xe tải đến bến phà để qua sông về phía cù lao nơi mẹ Liên đang ở. Phà chuyển động chậm chạp giữa dòng nước mênh mông. Ánh hoàng hôn đổ xuống dòng sông một màu đỏ cam rực rỡ, hệt như những vệt màu mà Vinh từng dày công pha trộn trên Photoshop để cứu vãn những tấm ảnh bị cháy sáng. Nhưng hoàng hôn ở đây không cần anh cứu vãn. Nó đẹp một cách tàn nhẫn và huy hoàng.

Vinh và Liên đứng ở mũi phà, để gió sông thổi tung mái tóc. Đây là khoảnh khắc mà Vinh biết mình phải đối mặt với một sự thật khác – sự thật về chuyện tình của họ.

“Liên này,” Vinh nói, mắt vẫn nhìn về phía rặng bần xa xa. “Mười lăm năm trước, tôi để cô đi Sài Gòn vì tôi nghĩ mình không đủ giỏi để vẽ được tương lai cho cô. Mười năm sau ở Sài Gòn, tôi tìm thấy cô nhưng tôi lại dùng kỹ thuật của mình để giúp cô sống trong ảo mộng. Cả hai lần, tôi đều là kẻ phục chế tồi.”

Liên im lặng một lát, cô tựa đầu vào lan can phà đã rỉ sét. “Anh không tồi. Anh chỉ quá tử tế đối với một thế giới đầy dối trá. Anh biết không, tối qua em đã định nhặt lại tấm danh thiếp của Khánh. Em sợ cái nghèo, sợ An lại phát bệnh. Nhưng khi nhìn thấy anh bán đi bộ máy tính – thứ mà anh coi như mạng sống – em mới hiểu ra một điều.”

Cô quay lại nhìn Vinh, đôi mắt nhòe lệ dưới ánh chiều tà. “Tình yêu không phải là phục chế nhau thành những phiên bản hoàn hảo. Tình yêu là cùng nhau hít thở chung một bầu không khí, dù nó có đầy bụi mịn hay mùi bùn đất. Mười lăm năm qua chúng ta đã bỏ lỡ nhau vì những Filter quá dày. Bây giờ, khi mọi thứ đã trần trụi thế này, em mới thấy anh thực sự ở gần em nhất.”

Vinh cầm lấy bàn tay Liên. Bàn tay cô khô ráp, không còn mềm mại như những lúc quảng cáo mỹ phẩm. Anh siết chặt nó. Họ không hôn nhau, không có một cái kết lãng mạn như phim Hàn Quốc. Giữa họ là một sự gắn kết thầm lặng, một mối tình “dang dở” theo một cách mới: nó không bao giờ có thể quay lại sự ngây thơ của tuổi mười chín, nhưng nó cũng không bao giờ kết thúc bởi những dối lừa của đô thị. Nó sẽ mãi là một bức tranh đang vẽ dở, với những nét chì thô và những mảng màu thực tế.

“Chúng ta sẽ không cưới nhau ngay đâu, đúng không?” Liên hỏi, một nụ cười nhẹ hiện lên.

“Ừ. Tôi phải học cách trồng bưởi, cô phải học cách làm dầu dừa thật. Chúng ta cần thời gian để cơ thể thải hết đống bụi mịn của mười năm qua đã,” Vinh đáp, anh nhìn về phía bé An đang mải mê ngắm những con sóng nhỏ vỗ vào mạn phà. “Chúng ta sống vì An, và vì chính mình trước đã.”

Tiếng phà cập bến vang lên một hồi còi dài, trầm mặc và vang vọng khắp mặt sông. Con phà va nhẹ vào cầu bến, tạo nên một sự rung chấn khiến Vinh bừng tỉnh. Anh nhận ra đây chính là điểm kết thúc của “Story Architect” Vinh, và là điểm khởi đầu của một con người mới.

Họ lái xe qua những con đường làng rợp bóng dừa. Không khí ở đây đặc quánh mùi lá chuối khô, mùi khói bếp và mùi đất ẩm sau cơn mưa bóng mây. Vinh tắt máy xe khi đến trước một ngôi nhà lá nhỏ ven sông. Mẹ Liên đã đứng đợi ở đó, bà già hơn nhiều so với tấm ảnh mà Vinh vừa phục chế, nhưng nụ cười của bà thì không có một “điểm chết” nào.

Đêm đầu tiên ở cù lao. Không gian tĩnh lặng đến mức người ta có thể nghe thấy tiếng cá quẫy dưới bến sông và tiếng dế mèn nỉ non trong bụi cỏ. Vinh và Liên cùng nhau dọn dẹp căn nhà nhỏ. Họ đặt chiếc máy lọc không khí ở giữa gian phòng chính.

Vinh cắm điện, bật máy. Chiếc máy lọc không khí mới tinh, đắt giá nhất mà anh từng sở hữu, bắt đầu chạy. Quầng sáng xanh của nó soi sáng cả căn nhà lá. Vinh nhìn vào bảng điện tử. Chỉ số PM_2.5 hiện lên: 12.

Màu xanh lá cây tuyệt đối.

“Anh Vinh, tắt máy đi,” Liên nói nhỏ, cô đang bế bé An đã ngủ say. “Ở đây không cần nó đâu.”

Vinh nhìn vào con số 12, rồi nhìn ra cửa sổ mở toang. Gió sông thổi vào mát rượi, mang theo hương vị của phù sa và cỏ dại. Anh nhấn nút nguồn. Tiếng quạt im bạt. Căn phòng chìm vào bóng tối của vùng quê, một bóng tối thật thà và êm dịu.

Anh bước ra hiên nhà, ngồi xuống cạnh Liên. Phía xa, những ngôi sao lấp lánh trên bầu trời đêm – thứ mà mười năm ở Sài Gòn anh chưa từng thấy rõ. Sài Gòn năm 2019 đang lùi lại phía sau như một giấc mơ xám xịt. Ngày mai, năm 2020 sẽ tới, với những biến động mà không ai có thể đoán trước. Nhưng lúc này, giữa lòng miền Tây, Vinh cảm thấy mình đã hoàn thành công việc phục chế quan trọng nhất cuộc đời.

Anh lấy màng lọc không khí đầy bụi mịn Sài Gòn mà anh mang theo, lặng lẽ châm một ngọn lửa nhỏ. Đống bụi đen kịt đó cháy thành tro, bay vào không gian và tan biến giữa cánh đồng.

“Tạm biệt những lớp Overlay,” Vinh thì thầm.

Anh quay vào nhà, nhìn vào tập giấy phác thảo. Trên trang giấy trắng, anh không vẽ gương mặt ai cả. Anh chỉ viết một dòng chữ nhỏ: “Sài Gòn, 2019 – Một năm để học cách thở lại từ đầu.”

Bé An mỉm cười trong giấc ngủ. Có lẽ bé đang mơ thấy những đám mây trắng mà chú Vinh đã hứa. Và ở đây, mây trắng không bao giờ là một lời nói dối. Chuyện tình của Vinh và Liên có thể vẫn dang dở, vẫn còn những vết rạn nứt của quá khứ, nhưng ít nhất, họ đang cùng nhau viết tiếp nó bằng những nét vẽ chân thật nhất, dưới một bầu trời không còn bụi mịn.

Hơi thở của họ lúc này, lần đầu tiên sau mười năm, hoàn toàn tinh khiết.

Thành Phố Hồ Chí Minh – Ngày 15/04/2026

Thông Nguyễn